Bulimia najczęściej współistnieje z depresją, zaburzeniami lękowymi, uzależnieniami oraz osobowością chwiejną emocjonalnie typu borderline (impulsywność). Cechy anankastyczne (perfekcjonizm, sztywność) są natomiast typowo wiązane z jadłowstrętem psychicznym typu restrykcyjnego, dlatego z bulimią współwystępują najrzadziej.

Depresja w przebiegu ChAD częściej niż w depresji nawracającej cechuje się objawami atypowymi (hipersomnia, wzmożony apetyt), wcześniejszym wiekiem zachorowania, częstszymi objawami psychotycznymi oraz gorszą odpowiedzią na leki przeciwdepresyjne. Wszystkie wymienione cechy są prawdziwe, dlatego prawidłowa jest odpowiedź zbiorcza.

W leczeniu wytrysku przedwczesnego stosuje się dapoksetynę (jedyny lek zarejestrowany w tym wskazaniu) oraz off-label SSRI (sertralinę, fluoksetynę, paroksetynę) i trójpierścieniową klomipraminę. Wszystkie wymienione leki znajdują więc zastosowanie, co czyni odpowiedź E prawidłową.

W otępieniu czołowo-skroniowym częściej niż w chorobie Alzheimera występują objawy neurologiczne (odruchy deliberacyjne, parkinsonizm, objawy uszkodzenia neuronu ruchowego). Memantyna jest zarejestrowana w otępieniu umiarkowanym i ciężkim, w DLB lekami z wyboru są inhibitory cholinesterazy (nadwrażliwość dotyczy neuroleptyków, zwłaszcza haloperidolu), a reguła czasowa w DLB to 1 rok.

Otępienie z ciałami Lewy'ego cechuje najszybsza progresja i najkrótszy czas przeżycia liczony od momentu rozpoznania (średnio ok. 3-4 lata), krótszy niż w chorobie Alzheimera czy otępieniu naczyniowym. Otępienie czołowo-skroniowe rozpoczyna się wcześniej, ale przebiega zwykle dłużej (średnio ok. 6-8 lat).

Wg ICD-10 bezsenność rozpoznaje się, gdy zaburzenia snu występują co najmniej 3 razy w tygodniu przez okres co najmniej miesiąca i powodują cierpienie lub zaburzenie funkcjonowania. Krótsze okresy (tydzień, dwa) odpowiadają bezsenności przygodnej lub krótkotrwałej.

Omamy słuchowe komentujące i imperatywne to objawy pierwszorzędowe Schneidera, typowe dla zespołu paranoidalnego (urojenia plus omamy). Zespół paranoiczny cechują usystematyzowane urojenia bez omamów.

Depresja atypowa charakteryzuje się zachowaną reaktywnością nastroju, wzmożonym łaknieniem i przyrostem masy ciała, hipersomnią, uczuciem ciężkości kończyn i nadwrażliwością na odrzucenie. Utrata apetytu, spadek masy ciała i poranne pogorszenie nastroju to cechy depresji melancholicznej.

Obraz odpowiada majaczeniu (zaburzona orientacja allopsychiczna, omamy, podatność na sugestię) na podłożu somatycznym z zaburzeniami elektrolitowymi, co wymaga diagnostyki i leczenia internistycznego. Zespół ratownictwa medycznego przekazuje takiego pacjenta do szpitalnego oddziału ratunkowego, a nie bezpośrednio na oddział psychiatryczny.

Osobowość definiuje się jako zespół względnie trwałych cech i dyspozycji nadających spójność zachowaniu człowieka i odróżniających go od innych. Pozostałe opcje opisują mechanizmy obronne, genotyp lub funkcje poznawcze.

Masochizm seksualny jest jedyną parafilią występującą z podobną częstością u obu płci; pozostałe (fetyszyzm, sadyzm, ekshibicjonizm, oglądactwo) zdecydowanie przeważają u mężczyzn.

Karbamazepina jako silny induktor CYP3A4 obniża stężenie hormonów antykoncepcyjnych i zmniejsza skuteczność antykoncepcji, dlatego punkt 3 należy odrzucić. Lit, walproinian, leki przeciwpsychotyczne II generacji i lamotrygina nie zmniejszają stężenia estrogenów/progestagenów (to antykoncepcja obniża stężenie lamotryginy).

Arypiprazol, jako częściowy agonista receptorów D2, najczęściej spośród wymienionych leków wywołuje akatyzję. Kwetiapina i klozapina mają minimalne ryzyko objawów pozapiramidowych, a olanzapina i amisulpryd rzadziej powodują akatyzję niż arypiprazol.

Opisany zespół (bóle mięśni, dysforia, niepokój, łzawienie, potliwość, piloerekcja) to klasyczny zespół abstynencyjny opioidowy. Odstawienie alkoholu czy benzodiazepin daje drżenie, drgawki i majaczenie, a nie charakterystyczną 'gęsią skórkę' z łzawieniem i wyciekiem z nosa.

Hebefilia to preferencja seksualna wobec osób we wczesnym okresie pokwitania (11-14 lat), klasyfikowana jako podtyp pedofilii. Nie ma związku z fetyszyzmem ani transwestytyzmem, które dotyczą przedmiotów lub odgrywania roli płciowej.

Lit jest jedynym lekiem o udokumentowanym, niezależnym od działania normotymicznego efekcie antysuicydalnym w zaburzeniach afektywnych. Walproiniany i lamotrygina działają normotymicznie, ale nie wykazano dla nich takiego swoistego zmniejszenia ryzyka samobójstwa.

Triada poznawcza Becka obejmuje negatywne przekonania o sobie (nic mi się nie udało), o otaczającym świecie (świat jest zagrażający) i o przyszłości (nic dobrego mnie już nie spotka). Skargi na pamięć czy nadwrażliwość nie należą do tej triady.

W depresji z towarzyszącym bólem przewlekłym stosuje się leki o działaniu serotoninowo-noradrenergicznym: duloksetynę, wenlafaksynę i milnacipran, które modulują zstępujące szlaki antynocyceptywne. Trazodon i agomelatyna nie mają udokumentowanego działania przeciwbólowego.

Nyktofobia (od gr. nyks - noc) oznacza lęk przed ciemnością i nocą. Lęk przed brudem to mizofobia, przed wężami ofidiofobia.

W sprawach karnych biegli psychiatrzy orzekają o stanie psychicznym tempore criminis oraz o zniesionej lub ograniczonej poczytalności (art. 31 kk). Ocena świadomości i swobody wyrażania woli dotyczy spraw cywilnych, a zasadność przyjęcia do szpitala reguluje ustawa o ochronie zdrowia psychicznego, nie postępowanie karne.

Dla zespołu paranoidalnego (schizofrenicznego) najbardziej swoiste są objawy pierwszorzędowe Schneidera, w tym urojenia odsłonięcia (ugłośnienia, rozgłaśniania) myśli i oddziaływania. Urojenia trucia, zazdrości czy hipochondryczne występują też w zespole paranoicznym i innych psychozach, więc nie są charakterystyczne.

Kodeks karny (art. 93a) wymienia jako środki zabezpieczające: elektroniczną kontrolę miejsca pobytu, terapię, terapię uzależnień i pobyt w zakładzie psychiatrycznym. Stała opieka rodziny nad chorym nie jest środkiem zabezpieczającym orzekanym przez sąd.

Faza REM charakteryzuje się atonią mięśni poprzecznie prążkowanych (poza mięśniami gałek ocznych i oddechowymi) oraz żywymi marzeniami sennymi. W stadiach NREM napięcie mięśniowe jest zachowane, choć obniżone.

Natarczywe domaganie się benzodiazepiny bez recepty, manipulacja (obietnica dostarczenia recepty), zaprzeczanie nadużywaniu oraz silna reakcja emocjonalna na odmowę wskazują na głód leku i typowy obraz uzależnienia od leków nasennych i uspokajających. Zaburzenia lękowe czy bezsenność nieorganiczna nie tłumaczą wybiórczego żądania konkretnie Relanium i zachowań poszukiwania leku.

Opisane mimowolne ruchy kończyn i mięśni mimicznych, znikające we śnie i nasilające się przy emocjach, to typowe (późne) dyskinezy polekowe. Akatyzja to przymus poruszania się z niepokojem wewnętrznym, a dystonie to utrwalone, bolesne skurcze toniczne mięśni.

W jadłowstręcie psychicznym występują: wtórny brak miesiączki (hipogonadyzm hipogonadotropowy), lanugo, osteoporoza z niedożywienia i hipoestrogenizmu oraz bradykardia z hipotensją i hipotermią. Wszystkie wymienione objawy są klasycznymi somatycznymi następstwami anoreksji.

Agitacja (pobudzenie psychoruchowe) to wzmożona, często bezcelowa aktywność ruchowa z towarzyszącym napięciem wewnętrznym i niepokojem. Wolno płynący lęk to lęk uogólniony, a świadome wyolbrzymianie objawów to agrawacja.

Halucynoza alkoholowa charakteryzuje się przede wszystkim omamami słuchowymi (głosy komentujące, grożące, nakazujące) przy zachowanej świadomości. Urojenia prześladowcze mogą występować wtórnie do omamów, a zazdrości typowe są dla paranoi alkoholowej.

W psychiatrii mania to zespół psychopatologiczny z podwyższonym nastrojem, wzmożonym napędem i przyspieszonym tokiem myślenia, występujący m.in. w chorobie afektywnej dwubiegunowej. Potoczne użycia słowa 'mania' (np. mania prześladowcza) nie odpowiadają terminologii psychiatrycznej.

Hipokamp jest kluczowy dla konsolidacji śladu pamięciowego i przenoszenia informacji z pamięci krótkotrwałej do długotrwałej. Ciało migdałowate moduluje pamięć emocjonalną, a kora przedczołowa odpowiada głównie za pamięć operacyjną.

U dorosłych dystymię rozpoznaje się przy utrzymywaniu się objawów co najmniej 2 lata, natomiast u dzieci i młodzieży kryterium czasowe skrócono do 1 roku. Odpowiedź 2 lata dotyczy wyłącznie osób dorosłych.

W etiologii osobowości dyssocjalnej podkreśla się rolę ojca: jego zachowania antyspołeczne, uzależnienia, przemoc lub nieobecność jako dominujący czynnik ryzyka. W osobowości chwiejnej emocjonalnie (borderline) większe znaczenie przypisuje się relacji z matką i wczesnym urazom przywiązania.

Pseudomnezje to wspomnienia rzekome, obejmujące konfabulacje i omamy pamięciowe. Allomnezje (złudzenia pamięciowe), w tym kryptomnezje i złudzenia utożsamiające typu deja vu, stanowią odrębną grupę paramnezji, dlatego punkty 4, 5 i 6 są nieprawidłowe.

Najczęstsze działania niepożądane SSRI to objawy żołądkowo-jelitowe (nudności, biegunka), bezsenność lub senność, niepokój i zaburzenia seksualne, wynikające z pobudzenia receptorów serotoninowych. Myśli samobójcze mogą wystąpić, ale są rzadkim, choć istotnym klinicznie działaniem niepożądanym, głównie u młodzieży, a nie najczęstszym.

Katapleksja to napadowa utrata napięcia mięśniowego wywołana emocjami, objaw narkolepsji, czyli zaburzenie neurologiczne, a nie jakościowe zaburzenie aktywności ruchowej. Katalepsja, echopraksja, automatyzm nakazowy i posturyzmy należą do jakościowych zaburzeń psychomotoryki (typowych dla katatonii).

Rysperydon najsilniej spośród wymienionych leków przeciwpsychotycznych podwyższa prolaktynę poprzez blokadę receptorów D2 w układzie guzkowo-lejkowym, co prowadzi do hiperprolaktynemii i wtórnego braku miesiączki. Kwetiapina, olanzapina, zyprazydon i szczególnie arypiprazol (częściowy agonista D2) mają znikomy wpływ prolaktynowy.

Opisany obraz odpowiada transwestytyzmowi fetyszystycznemu, w którym przebieranie się w ubrania płci przeciwnej służy osiągnięciu podniecenia seksualnego. W transseksualizmie brak jest komponentu seksualnego pobudzenia, a dominuje trwałe poczucie przynależności do płci przeciwnej i dążenie do korekty płci.

Konfabulacje charakteryzują się zmiennością treści i podatnością na sugestię, w odróżnieniu od omamów pamięci (paramnezji), które są stałe i emocjonalnie syntymiczne. Zdanie o niezmienności treści konfabulacji jest zatem fałszywe.

Narkolepsja należy do hipersomnii pochodzenia ośrodkowego, a nie do parasomnii. Somnambulizm, koszmary senne, lęki nocne i bruksizm nocny są typowymi parasomniami.

Art. 23 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego dopuszcza przyjęcie bez zgody osoby chorej psychicznie, gdy jej dotychczasowe zachowanie wskazuje, że z powodu choroby zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób. Brak systematycznego leczenia, zagrożenie porządku prawnego czy obserwacja diagnostyczna (art. 24 dotyczy podejrzenia choroby) nie mieszczą się w art. 23.

Leczenie nasilonego alkoholowego zespołu abstynencyjnego obejmuje nawodnienie, wyrównanie elektrolitów i podaż tiaminy oraz benzodiazepiny jako leczenie z wyboru zapobiegające drgawkom i majaczeniu. Leki z grupy SSRI nie mają zastosowania w ostrym zespole abstynencyjnym.

Zestaw objawów psychicznych (euforia, wzmożona czujność, urojenia, stereotypie) z objawami sympatykomimetycznymi (tachyarytmia, nadciśnienie, mydriaza, potliwość, nudności) jest typowy dla intoksykacji psychostymulantami. W manii czy zaostrzeniu schizofrenii nie występuje taki zespół objawów wegetatywnych, a w zespole abstynencyjnym alkoholowym dominuje lęk, drżenie i objawy odstawienne, nie euforia.

W depresji w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej lekami pierwszego wyboru są normotymiki o działaniu przeciwdepresyjnym, m.in. lamotrygina (obok kwetiapiny i litu). Leki przeciwdepresyjne w monoterapii (fluoksetyna, doksepina) grożą zmianą fazy w manię, a kwas walproinowy działa głównie przeciwmaniakalnie.

Przyjmowanie dziwacznych, niewygodnych pozycji ciała (wygięcia, skłony) to posturyzmy, zaliczane do katatonicznych jakościowych zaburzeń ruchowych. Manieryzmy to dziwaczne wykonywanie zwykłych czynności ruchowych, a stereotypie to powtarzanie tych samych, bezcelowych ruchów.

Lęk przed oceną innych osób w sytuacjach ekspozycji społecznej, w tym wystąpień publicznych, to typowy obraz fobii społecznej. W agorafobii lęk dotyczy miejsc, z których trudno się wydostać lub uzyskać pomoc, a nie oceny przez innych.

Utrwalony, usystematyzowany zespół urojeń prześladowczych trwający ponad 3 miesiące, bez rozpadu osobowości, omamów i objawów negatywnych, odpowiada uporczywym zaburzeniom urojeniowym. W schizofrenii obecne byłyby dodatkowe objawy osiowe i postępujące zaburzenie funkcjonowania.

Mantyzm to natłok myśli, czyli uciążliwy nadmiar spontanicznie pojawiających się wątków zakłócających płynność i jasność myślenia. Zahamowanie toku myślenia opisuje odpowiedź A, a werbigeracje odpowiedź E.

Prawdziwe są punkty: przewaga chłopców, triada objawów (deficyt uwagi, nadruchliwość, impulsywność) oraz istotna rola czynników genetycznych. Punkty 1, 4, 6 i 7 opisują raczej całościowe zaburzenia rozwoju/autyzm i nie odpowiadają ADHD, które rozpoznaje się zwykle w wieku szkolnym.

Klozapina najczęściej powoduje działania metaboliczne (przyrost masy ciała, dyslipidemia, insulinooporność) obok sedacji i ślinotoku. Agranulocytoza/leukopenia jest najgroźniejsza, ale występuje rzadko (około 1%), a hiperprolaktynemia i objawy pozapiramidowe są dla klozapiny nietypowe.

Katalepsja (giętkość woskowa, utrzymywanie narzuconych pozycji) należy do jakościowych zaburzeń aktywności ruchowej w obrazie katatonii. Zaburzenia ilościowe to spowolnienie lub pobudzenie psychoruchowe.

Stwierdzenie fałszywe: mężczyźni dokonują samobójstw skutecznych kilkakrotnie częściej niż kobiety, choć kobiety częściej podejmują próby (zwykle lekami). Pozostałe stwierdzenia są zgodne z danymi epidemiologicznymi.

W doraźnym, objawowym opanowaniu napadu paniki stosuje się krótko działającą benzodiazepinę doustnie, np. alprazolam. Leki przeciwdepresyjne (wenlafaksyna, paroksetyna) działają dopiero po kilku tygodniach i służą leczeniu przewlekłemu, a dożylny diazepam jest niepotrzebnie inwazyjny.

Urojenia niewierności małżeńskiej u osoby długotrwale nadużywającej alkoholu to zespół Otella (obłęd zazdrości). Zespół Capgrasa dotyczy urojeń sobowtóra, Fregoliego rozpoznawania prześladowcy w różnych osobach, a Cotarda urojeń nihilistycznych.

Podstawowe leki normotymiczne w ChAD to lit, walproiniany, karbamazepina i lamotrygina. Topiramat nie ma udowodnionego działania normotymicznego, a sulpiryd jest neuroleptykiem stosowanym głównie w schizofrenii, nie należy do leków podstawowych w ChAD.

Połączenie inhibitora MAO (moklobemid) z lekiem silnie serotoninergicznym, jakim jest klomipramina, grozi ciężkim zespołem serotoninowym i jest przeciwwskazane. Pozostałe kombinacje są stosowane w praktyce (np. escitalopram z kwetiapiną w augmentacji) i niosą znacznie mniejsze ryzyko.

„Baby blues” (przygnębienie poporodowe) występuje u większości położnic, ma łagodny i samoograniczający się przebieg, ustępuje w ciągu kilku-kilkunastu dni i wymaga jedynie wsparcia. Depresja poporodowa i ciążowa oraz zaburzenia lękowe czy OCD wymagają leczenia.

W doraźnym przerwaniu napadu paniki stosuje się benzodiazepinę o szybkim początku działania, klasycznie alprazolam (także w postaci podjęzykowej). Klorazepat ma wolniejszy początek działania i długi okres półtrwania, służy raczej do przewlekłego opanowywania lęku; SSRI, SNRI i leki przeciwpsychotyczne nie działają doraźnie.

Jadłowstręt psychiczny ma najwyższą śmiertelność spośród zaburzeń psychicznych okresu adolescencji (zgony z powodu powikłań somatycznych wyniszczenia i samobójstw). Pozostałe wymienione zaburzenia wiążą się z niższym ryzykiem zgonu w tej grupie wiekowej.

Częstość złośliwego zespołu neuroleptycznego szacuje się na 0,02-3% leczonych neuroleptykami. Zespół wynika z blokady (nie nasilenia) przekaźnictwa dopaminergicznego, występuje częściej u mężczyzn i przebiega z hipertermią; niewydolność nerek (rabdomioliza) jest jego powikłaniem, a nie przyczyną.

Nagłe przerwanie płynnego dotąd toku wypowiedzi to otamowanie (blokowanie) myślenia. Zahamowanie myślenia oznacza spowolnienie toku myślenia, a rozkojarzenie i inkoherencja to zaburzenia struktury i spójności myślenia.

Somnambulizm należy do parasomnii, czyli nieprawidłowych zachowań podczas snu, a nie do dyssomnii. Narkolepsja, hipersomnia, bezsenność pierwotna i zespół niespokojnych nóg zaliczane są do dyssomnii, czyli zaburzeń ilości i jakości snu.

Kryptomnezja to odtworzenie zapamiętanej wcześniej treści z przekonaniem, że jest ona nowa, oryginalna i teraźniejsza. Złudzenia i omamy pamięciowe polegają na zniekształceniu lub tworzeniu nieistniejących wspomnień, a dysmnezje to ilościowe zaburzenia pamięci.

Zgodnie z art. 24 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego obserwacja osoby przyjętej bez zgody, u której zachodzą wątpliwości co do rozpoznania choroby psychicznej, może trwać najwyżej 10 dni. Przepis wyraźnie określa górną granicę czasową, więc odpowiedź o braku ograniczenia jest błędna.

Majaczenie drżenne przebiega z pobudzeniem układu współczulnego: tachykardią, nadciśnieniem, obfitymi potami, drżeniem i gorączką. Bradykardia nie jest objawem delirium tremens, natomiast objaw białej kartki (Reichardta), omamy cenestetyczne i urojenia dziania się mogą występować.

Dla otępienia z ciałami Lewy'ego typowe są nawracające omamy wzrokowe, zespół parkinsonowski, nadwrażliwość na neuroleptyki oraz omdlenia i upadki wraz z fluktuacjami przytomności. Urojenia trucia nie są objawem charakterystycznym, występują raczej niesystematyzowane urojenia w wielu innych otępieniach, dlatego nie wszystkie punkty są prawidłowe.

Objaw Liepmanna polega na wywołaniu omamów wzrokowych przez delikatny ucisk gałek ocznych u chorego w majaczeniu alkoholowym. Objaw Reichardta (biała kartka) polega na odczytywaniu nieistniejącego tekstu z pustej kartki, a Aschaffenburga na prowadzeniu rozmowy przez wyłączony telefon.

Katalepsja (giętkość woskowa, zastyganie w narzuconych pozycjach) należy do zaburzeń czynności/aktywności ruchowej, typowych dla katatonii. Nie jest zaburzeniem woli ani świadomości, choć towarzyszy zespołom katatonicznym.

Wortioksetyna jest lekiem o działaniu multimodalnym (inhibitor transportera serotoniny plus modulacja receptorów 5-HT1A, 5-HT3, 5-HT7), a nie klasycznym SSRI. Sertralina, fluoksetyna, fluwoksamina i paroksetyna to typowe SSRI.

U pacjenta z zespołem metabolicznym należy wybrać lek o najmniejszym ryzyku przyrostu masy ciała i zaburzeń metabolicznych, czyli arypiprazol. Olanzapina i klozapina mają największy potencjał metaboliczny, a kwetiapina i rysperydon również sprzyjają tyciu i dyslipidemii.

W modelu strukturalnym Freuda id (ono) jest pierwotną, popędową strukturą działającą według zasady przyjemności i dążącą do natychmiastowego zaspokojenia. Superego reprezentuje normy i sumienie, a ego pośredniczy między popędami a rzeczywistością.

Zespół serotoninowy charakteryzuje się wzmożonym napięciem mięśniowym, mioklaniami, drżeniem i hiperrefleksją, a nie obniżeniem napięcia. Hipertermia, splątanie, nudności, wymioty i nadmierna potliwość są typowymi jego objawami.

Allomnezje to złudzenia pamięciowe: iluzje (zniekształcenia) pamięci, kryptomnezje i złudy utożsamiające (déjà vu, jamais vu). Omamy pamięci należą do pseudomnezji, a ekmnezja klasyfikowana jest odrębnie jako przeniesienie przeżywania w przeszłość, dlatego wybrano zestaw 1,2,4.

Według ICD-10 kryterium jadłowstrętu psychicznego jest masa ciała co najmniej 15% poniżej prawidłowej (BMI ≤ 17,5), przy czym objawy depresyjne nie są wymagane do rozpoznania. Warianty z 5% i 10% oraz z obligatoryjnymi zaburzeniami nastroju są niezgodne z kryteriami.

Zaburzenie lękowe uogólnione rozpoznaje się, gdy objawy lęku o charakterze wolno płynącym utrzymują się przez większość dni przez co najmniej 6 miesięcy (kryterium DSM-5, w ICD-10 mówi się o kilku miesiącach, praktycznie 6). Krótsze okresy (2 tygodnie, miesiąc) odpowiadają innym rozpoznaniom, np. epizodowi depresyjnemu czy reakcji na stres.

Majaczenie charakteryzuje się zaburzeniami świadomości, uwagi, orientacji allopsychicznej, pamięci świeżej, odwróceniem rytmu snu i czuwania oraz zmianami aktywności psychoruchowej. Anhedonia jest objawem osiowym depresji, a nie delirium.

Zasady stosowania przymusu bezpośredniego (przytrzymanie, przymusowe podanie leku, unieruchomienie, izolacja) określa ustawa z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego wraz z rozporządzeniem wykonawczym. Rozporządzenie MZ jedynie doprecyzowuje tryb, natomiast podstawą prawną jest ustawa.

U osób starszych majaczenie najczęściej wywołują przyczyny somatyczne: infekcje (zapalenie płuc, zakażenie układu moczowego), zaburzenia metaboliczne i niewydolność narządowa, w tym nerek. Wszystkie wymienione stany są typowymi czynnikami wyzwalającymi delirium.

Niedobór tiaminy (witaminy B1), typowy dla alkoholizmu i niedożywienia, prowadzi do encefalopatii Wernickego i jej następstwa, czyli zespołu amnestycznego Korsakowa. Majaczenie może mieć wiele innych przyczyn i nie jest swoiście związane z hipowitaminozą B1.

Lit wymaga monitorowania stężenia w surowicy oraz okresowej kontroli czynności tarczycy (ryzyko niedoczynności) i nerek (kreatynina, eGFR, moczówka nerkowa). Kontrola morfologii, lipidów czy rutynowe EKG nie stanowią podstawowego schematu monitorowania litoterapii.

Olanzapina ma najwyższe wśród wymienionych ryzyko przyrostu masy ciała, hiperglikemii i dyslipidemii, czyli zespołu metabolicznego. Risperidon również wpływa metabolicznie, ale w znacznie mniejszym stopniu niż olanzapina i klozapina.

W etiopatogenezie jadłowstrętu psychicznego wymienia się czynniki genetyczne, cechy osobowości (perfekcjonizm), specyficzne relacje rodzinne oraz presję kulturową dotyczącą szczupłości. Choroby somatyczne nie są uznanym czynnikiem sprawczym anoreksji, lecz jej powikłaniem.

Wielomocz (poliuria wskutek nerkopochodnej moczówki prostej) i drobnofaliste drżenie rąk to typowe wczesne działania niepożądane soli litu. Leki przeciwdrgawkowe używane jako normotymiki nie powodują poliurii; walproinian częściej daje przyrost masy ciała i drżenie, ale bez wielomoczu.

Wieloletnie, zmienne i liczne objawy z różnych układów (pokarmowego, moczowego, oddechowego) bez podłoża organicznego, z licznymi konsultacjami i nieskutecznym leczeniem, spełniają kryteria zaburzeń somatyzacyjnych. W hipochondrii dominowałoby przekonanie o konkretnej ciężkiej chorobie, czego pacjentka nie zgłasza.

Zespół paranoiczny to usystematyzowane urojenia bez omamów i bez dezorganizacji, klasycznym przykładem jest zespół Otella (urojenia niewierności małżeńskiej). Zespół Capgrasa (błędne rozpoznawanie osób) i Cotarda (urojenia nihilistyczne) należą do zespołów paranoidalnych/depresyjno-urojeniowych, a Korsakowa i Gansera to zespoły amnestyczny i dysocjacyjny.

Omamy hipnagogiczne pojawiają się przy zasypianiu, są zjawiskiem fizjologicznym, mogą przechodzić w marzenia senne i często dotyczą wydarzeń dnia. Nieprawdziwe jest twierdzenie, że są wyłącznie wzrokowe, gdyż mogą mieć również charakter słuchowy, czuciowy czy ruchowy.

Udowodnioną skuteczność w otępieniu alzheimerowskim mają inhibitory cholinesterazy (donepezyl, rywastygmina, galantamina) oraz memantyna. Piracetam i alfosceran choliny nie mają potwierdzonej skuteczności w tym wskazaniu.

Zaburzeniem treści myślenia w manii są urojenia wielkościowe. Gonitwa i natłok myśli to zaburzenia toku (formy) myślenia, a urojenia nihilistyczne występują w ciężkiej depresji (zespół Cotarda).

Mutyzm, czyli całkowite zahamowanie wypowiedzi słownej, w polskiej psychopatologii klasyfikowany jest wśród zaburzeń toku myślenia (skrajne zahamowanie toku myślenia i ekspresji werbalnej). Nie dotyczy treści myślenia, spostrzegania ani pamięci.

Podstawową metodą leczenia zaburzeń osobowości jest psychoterapia (np. dialektyczno-behawioralna, psychodynamiczna, schematu). Farmakoterapia, w tym SSRI/SNRI, ma charakter jedynie objawowy i pomocniczy, a hospitalizacja jest zarezerwowana dla sytuacji kryzysowych.

Opisane cechy: sugestywność, teatralność, płytka i chwiejna afektywność, koncentracja na atrakcyjności fizycznej i potrzeba bycia w centrum uwagi to kryteria osobowości histrionicznej. W borderline dominują impulsywność, poczucie pustki i niestabilne relacje z zachowaniami autodestrukcyjnymi.

Wg ICD-10 objawy podstawowe (osiowe) depresji to obniżony nastrój, utrata zainteresowań i zdolności do przeżywania radości (anhedonia) oraz zmniejszenie energii prowadzące do wzmożonej męczliwości. Pozostałe wymienione (zaburzenia koncentracji, snu, poczucie winy, myśli samobójcze) to objawy dodatkowe.

Opis odpowiada definicji majaczenia (delirium): ostry początek, falujące zaburzenia świadomości, zaburzenia uwagi, spostrzegania, myślenia, pamięci i rytmu dobowego. W otępieniu początek jest podstępny, przebieg przewlekły i bez zaburzeń przytomności we wczesnych etapach.

Niestabilność emocjonalna, chroniczne uczucie pustki, samouszkodzenia i próby samobójcze oraz burzliwe, niestabilne związki to rdzeń kryteriów osobowości borderline. W osobowości dyssocjalnej dominuje lekceważenie norm i brak empatii, a w histrionicznej teatralność i potrzeba uwagi.

Zaburzenia treści myślenia obejmują urojenia (zarówno zgodne, jak i niezgodne z nastrojem), idee nadwartościowe oraz myślenie magiczne. Mutyzm jest zaburzeniem ekspresji mowy/napędu, a nie treści myślenia, dlatego warianty z punktem 5 są błędne.

Donepezil jest inhibitorem acetylocholinesterazy zarejestrowanym w leczeniu otępienia w chorobie Alzheimera. Sertralina, sulpiryd, lorazepam leczą jedynie objawy towarzyszące, a piracetam nie ma udowodnionej skuteczności w chorobie Alzheimera.

Olanzapina wiąże się z ryzykiem zespołu metabolicznego, dlatego minimalne monitorowanie obejmuje masę ciała/obwód talii, glikemię na czczo i lipidogram. Badania tarczycy, kreatynina czy CK nie należą do rutynowego monitorowania olanzapiny (CK oznacza się przy podejrzeniu złośliwego zespołu neuroleptycznego).

Według ICD-10 rozpoznanie epizodu depresyjnego wymaga utrzymywania się objawów przez co najmniej 2 tygodnie (krócej tylko przy wyjątkowo ciężkim i szybko narastającym nasileniu). Okres 1 tygodnia dotyczy epizodu maniakalnego.

Myślenie katastroficzne jest zniekształceniem poznawczym typowym dla depresji i zaburzeń lękowych, nie należy do kryteriów manii. Gonitwa myśli, zmniejszona potrzeba snu, wielkościowość i rozpraszalność uwagi to klasyczne objawy epizodu maniakalnego.

Halucynoidy (spostrzeżenia rzekome z zachowanym krytycyzmem) występują typowo w zaburzeniach organicznych i toksycznych, nie są objawem charakterystycznym schizofrenii. Echo myśli, urojenia oddziaływania, pseudohalucynacje słuchowe i rozkojarzenie należą do objawów osiowych/pierwszorzędowych schizofrenii.

Fluktuacje funkcji poznawczych, nawracające omamy wzrokowe, parkinsonizm, upadki i omdlenia oraz nadwrażliwość na neuroleptyki to klasyczna triada i cechy wspierające otępienia z ciałami Lewy'ego. W otępieniu w chorobie Parkinsona objawy ruchowe wyprzedzają otępienie o ponad rok, a otępienie czołowo-skroniowe cechują głównie zaburzenia zachowania i mowy.

Wenlafaksyna jest lekiem przeciwdepresyjnym (SNRI), który może nasilać manię i indukować zmianę fazy, więc nie stosuje się jej w epizodzie maniakalnym. Karbamazepina, arypiprazol i olanzapina to leki przeciwmaniakalne; lamotrygina, choć słabo skuteczna w ostrej manii, jest lekiem normotymicznym stosowanym w CHAD.

Haloperidol to klasyczny neuroleptyk stosowany doraźnie w ostrej manii, ale nie ma właściwości normotymicznych (nie zapobiega nawrotom obu faz). Lit, olanzapina, karbamazepina i lamotrygina są uznanymi lekami stabilizującymi nastrój.

Rywastygmina jest inhibitorem acetylo- i butyrylocholinesterazy stosowanym w otępieniu. Memantyna to antagonista receptora NMDA, a pozostałe leki to neuroleptyk, trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny i lek przeciwpadaczkowy.

Elektrowstrząsy są wskazane w ciężkim, lekoopornym epizodzie depresji oraz w zaostrzeniach schizofrenii u kobiet ciężarnych, gdzie EW są metodą bezpieczniejszą niż farmakoterapia. Osobowość dyssocjalna nie jest wskazaniem do EW, więc odpowiedź E jest błędna.

Alprazolam to benzodiazepina o szybkim początku działania, stosowana doraźnie i krótkotrwale w napadach lęku. Wenlafaksyna i sertralina działają dopiero po 2-4 tygodniach, więc nie nadają się do doraźnego opanowania lęku.

Hemofobia (lęk przed krwią, zabiegami, iniekcjami) jest jedyną fobią, w której po krótkiej fazie sympatykotonii dochodzi do reakcji wazowagalnej z pobudzeniem układu przywspółczulnego, spadkiem ciśnienia, bradykardią i omdleniem. Pozostałe fobie przebiegają z typową aktywacją współczulną.

Zachowania katatoniczne, obok urojeń, omamów i dezorganizacji, zaliczane są do objawów pozytywnych (wytwórczych) schizofrenii. Abulia, apatia, wycofanie społeczne i zubożenie wypowiedzi to klasyczne objawy negatywne.

Escitalopram jako SSRI jest lekiem pierwszego wyboru w umiarkowanym epizodzie depresyjnym i jest neutralny dla ciśnienia tętniczego. Wenlafaksyna w wyższych dawkach może podwyższać ciśnienie, co u pacjentki z nadciśnieniem jest niekorzystne; alprazolam nie leczy depresji, a olanzapina nie jest lekiem pierwszego rzutu.

MMSE i test rysowania zegara to podstawowe, rekomendowane narzędzia przesiewowe w kierunku otępienia i zaburzeń funkcji poznawczych. Nie służą do diagnostyki autyzmu, zaburzeń osobowości ani trudności szkolnych.

Katatymia to zniekształcanie postrzegania i ocen pod wpływem silnych stanów emocjonalnych i pragnień, niezgodne z rzeczywistością. Syntymia, hipotymia, hipertymia i atymia opisują poziom lub adekwatność nastroju, a nie życzeniowe przekształcanie przeżyć.

Rozpoznanie cyklotymii u dorosłych wymaga utrzymywania się wahań nastroju przez co najmniej 2 lata (u dzieci i młodzieży 1 rok). Krótsze okresy nie spełniają kryteriów diagnostycznych ICD-10.

W złośliwym zespole neuroleptycznym rośnie zarówno CK (często powyżej 1000 j./l), jak i aktywność transaminaz, a nie ich obniżenie, więc to stwierdzenie jest fałszywe. Pozostałe opisy (przewaga u mężczyzn, sztywność mięśni, zaburzenia świadomości, mioglobinuria, arytmie) są prawdziwe.

Zgodnie z art. 24 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego obserwacja w szpitalu psychiatrycznym w celu wyjaśnienia wątpliwości diagnostycznych może trwać najwyżej 10 dni. Nie jest to termin minimalny ani dowolny.

Katapleksja to nagła utrata napięcia mięśniowego wywołana zwykle silnymi emocjami, z zachowaną świadomością, typowa dla narkolepsji. Katalepsja (giętkość woskowa) i katatonia to zaburzenia psychomotoryczne z utrzymywaniem pozycji, a nie z upadkiem.

Trazodon jest lekiem przeciwdepresyjnym (SARI), nie ma działania przeciwpsychotycznego w schizofrenii. Arypiprazol, haloperidol, olanzapina i rysperydon to leki przeciwpsychotyczne stosowane w leczeniu objawów wytwórczych.

Urojenia syntymiczne (zgodne z nastrojem) w depresji to urojenia nihilistyczne, winy, grzeszności, hipochondryczne i zubożenia. Urojenia prześladowcze, zazdrości, oddziaływania czy posłannicze są niezgodne z obniżonym nastrojem lub typowe dla psychoz i manii.

W Polsce w leczeniu ADHD u dzieci zarejestrowane są metylfenidat, atomoksetyna (oraz guanfacyna, lizdeksamfetamina). Paroksetyna, olanzapina, bupropion, karbamazepina czy s-ketamina nie mają takiej rejestracji; farmakoterapia jest istotnym elementem leczenia obok oddziaływań psychospołecznych.

Parahalucynacje (halucynoidy) to zaburzenia spostrzegania, wobec których chory zachowuje krytycyzm i wie, że doznanie nie odpowiada rzeczywistości. Pseudohalucynacje i omamy rzekome to synonimy tego samego zjawiska (doznania w przestrzeni wewnętrznej, zwykle bez krytycyzmu), więc nie mogą stanowić prawidłowej, pojedynczej odpowiedzi.

Wenlafaksyna jest klasycznym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI). Fluoksetyna to SSRI, reboksetyna to selektywny inhibitor wychwytu noradrenaliny, kwetiapina to lek przeciwpsychotyczny, a trazodon należy do SARI.

Izolowanie się, chłód i wycofanie emocjonalne, brak potrzeby bliskich relacji oraz anhedonia to rdzeń osobowości schizoidalnej. W osobowości unikającej pragnienie relacji istnieje, lecz jest hamowane lękiem przed odrzuceniem i krytyką.

Rywastygmina to inhibitor cholinesteraz stosowany w otępieniu, nie jest lekiem normotymicznym. Walproiniany, karbamazepina, kwetiapina i olanzapina mają udokumentowane działanie stabilizujące nastrój w chorobie afektywnej dwubiegunowej.

W leczeniu otępienia w chorobie Alzheimera stosuje się inhibitory cholinesteraz (rywastygmina, donepezil, galantamina) oraz memantynę. Mianseryna, mirtazapina i duloksetyna to leki przeciwdepresyjne, stosowane jedynie objawowo przy współistniejącej depresji.

Oderwanie od relacji międzyludzkich i ograniczona ekspresja emocji to definicyjny opis osobowości schizoidalnej wg DSM/ICD. Osobowość paranoiczna charakteryzuje się podejrzliwością i nieufnością, a nie brakiem potrzeby kontaktów.

Według ICD-10 epizod maniakalny wymaga utrzymywania się objawów co najmniej 7 dni. Epizod depresyjny rozpoznaje się po 2 tygodniach (nie 4), a zaburzenie lękowe uogólnione wymaga utrzymywania się objawów przez kilka miesięcy (ok. 6), więc A i C są fałszywe.

MMSE (Mini-Mental State Examination) to podstawowy test przesiewowy funkcji poznawczych. Skale Becka, MADRS i HAMA służą ocenie depresji i lęku, a MMPI to kwestionariusz osobowości.

Sztywność (spłycenie, zblednięcie) afektu należy do objawów negatywnych schizofrenii. Urojenia, omamy i formalne zaburzenia myślenia są objawami pozytywnymi (wytwórczymi).

Iluzje to zniekształcone spostrzeżenie realnie istniejącego bodźca, zaliczane do zaburzeń spostrzegania. Sąd realizujący jest zachowany, ale sąd klasyfikujący jest nieprawidłowy (obiekt zostaje błędnie rozpoznany), więc odpowiedź C jest nieprawdziwa.

Bleuler wymienił jako osiowe cztery objawy: rozkojarzenie skojarzeń, zaburzenia afektu (sztywność emocjonalna), ambiwalencję i autyzm. Urojenia odsłonięcia należą do objawów pierwszorzędowych Schneidera, nie do osiowych Bleulera.

CHAD typu II definiuje się jako występowanie epizodów depresyjnych i hipomaniakalnych; pojawienie się pełnego epizodu manii (zwłaszcza z objawami psychotycznymi) zmienia rozpoznanie na typ I. Pozostałe stany (hipomania, depresja, subdepresja, eutymia) są możliwe.

Zespół paranoiczny charakteryzuje się usystematyzowanym, logicznie spójnym systemem urojeniowym bez omamów i dezorganizacji. Zespół paranoidalny cechują urojenia niespójne, zmienne, z omamami.

Kryterium czasowe hipomanii wynosi co najmniej 4 dni utrzymywania się objawów. Siedem dni to minimalny czas trwania pełnego epizodu maniakalnego.

Klozapina może wywołać agranulocytozę, dlatego obowiązkowe jest regularne monitorowanie morfologii krwi z rozmazem (liczby granulocytów). Pozostałe badania nie są rutynowym wymogiem bezpieczeństwa terapii.

Paroksetyna została przez FDA zaklasyfikowana do kategorii D ze względu na zwiększone ryzyko wad wrodzonych serca po ekspozycji w I trymestrze. Pozostałe wymienione leki należą do kategorii C, o mniejszym udokumentowanym ryzyku.

Haloperidol dostępny jest w postaci dekanianu do iniekcji domięśniowych o przedłużonym działaniu (co 4 tygodnie). Chlorprotiksen, tiapryd, klozapina i amisulpryd nie mają form depot.

Ekmnezja to przeżywanie zapamiętanych wydarzeń z przeszłości jako dziejących się aktualnie (przeniesienie przeszłości w teraźniejszość). Kryptomnezja to uznanie cudzych treści za własne, a konfabulacja to wypełnianie luk pamięciowych zmyślonymi treściami.

Olanzapina (obok klozapiny) ma największy potencjał wywoływania przyrostu masy ciała, insulinooporności i dyslipidemii, czyli zespołu metabolicznego. Arypiprazol, zyprazydon, lurazydon i kariprazyna są metabolicznie neutralne lub obarczone niskim ryzykiem.

Opisane cechy (wątpliwości, perfekcjonizm utrudniający realizację zadań, pedanteria, sztywność, upór, uległość wobec konwencji) to kryteria osobowości anankastycznej (obsesyjno-kompulsyjnej) wg ICD-10. Osobowość lękliwa charakteryzuje się głównie unikaniem kontaktów z obawy przed krytyką.

Fluoksetyna (60 mg/d) jest jedynym lekiem o udowodnionej skuteczności i rejestracji w bulimii psychicznej, szczególnie przy współistniejącej depresji. Mirtazapina nie ma takich wskazań, a bupropion jest w bulimii przeciwwskazany.

W jadłowstręcie psychicznym typowa jest hipokaliemia (wymioty, nadużywanie środków przeczyszczających i moczopędnych), a nie hiperkaliemia. Osteoporoza, bradykardia, niedokrwistość i zatrzymanie miesiączki należą do klasycznych powikłań somatycznych.

Bupropion istotnie obniża próg drgawkowy i jest przeciwwskazany u chorych z padaczką. Pozostałe leki (tianeptyna, moklobemid, mirtazapina, trazodon) mają znacznie mniejszy potencjał prodrgawkowy i mogą być stosowane ostrożnie.

Zgodność zachorowania u bliźniąt monozygotycznych wynosi około 50% (podawane zakresy 40-65%). U bliźniąt dizygotycznych i rodzeństwa ryzyko wynosi około 10-15%.

Najczęstszy jest przebieg falujący (epizodyczny) z nawracającymi zaostrzeniami i okresami remisji, często z narastaniem deficytów. Pojedynczy epizod z pełnym wyzdrowieniem dotyczy mniejszości chorych.

Objawy pozytywne (wytwórcze) to omamy i urojenia. Obniżony nastrój, anhedonia i ambiwalencja należą do objawów negatywnych/afektywnych, nie wytwórczych.

Wg ICD-10 objawy epizodu depresyjnego muszą utrzymywać się co najmniej 2 tygodnie (krócej tylko wyjątkowo, przy bardzo ciężkim i szybkim narastaniu objawów). Miesiąc to kryterium np. dla schizofrenii, nie dla depresji.

Jadłowstręt psychiczny ma najwyższą śmiertelność spośród zaburzeń psychicznych (ok. 5-10%, standaryzowany wskaźnik śmiertelności najwyższy), z powodu powikłań somatycznych i samobójstw. Depresja i schizofrenia wiążą się z dużym ryzykiem samobójstw, ale ogólny wskaźnik śmiertelności jest niższy niż w anoreksji.

Arypiprazol, jako częściowy agonista D2/5-HT1A, ma najkorzystniejszy profil metaboliczny wśród leków przeciwpsychotycznych (minimalny przyrost masy ciała, brak istotnego wpływu na lipidy i glikemię). Olanzapina i kwetiapina mają wysokie ryzyko metaboliczne, a haloperidol, choć metabolicznie względnie obojętny, obciążony jest objawami pozapiramidowymi i w pytaniach LEK jako lek o najniższym ryzyku metabolicznym wskazywany jest arypiprazol.

Wortioksetyna jest lekiem wielomodalnym (inhibitor transportera serotoniny plus modulacja receptorów 5-HT1A, 5-HT3, 5-HT7), nie zalicza się jej do klasycznych SSRI. Paroksetyna, sertralina, fluwoksamina i escitalopram to typowe SSRI.

Opisana definicja odpowiada omamom rzekomym (pseudohalucynacjom), czyli spostrzeżeniom powstającym bez bodźca zewnętrznego, które chory lokalizuje w przestrzeni wewnętrznej, nieadekwatnej dla danego narządu zmysłu, np. głosy słyszane wewnątrz głowy lub brzucha, gdzie fizycznie dźwięk nie może występować. Halucynacje właściwe (A) są rzutowane w zewnętrzną, adekwatną dla zmysłu przestrzeń i mają cechy realnego spostrzeżenia. Iluzje (D) to zniekształcone spostrzeganie realnie istniejących bodźców, a pareidolie (B) to szczególne iluzje z zachowanym krytycyzmem, np. dostrzeganie postaci w chmurach. Parahalucynacje (E) nie stanowią standardowego terminu opisującego tę cechę lokalizacji. Taką definicję pseudohalucynacji podają polskie podręczniki psychopatologii, m.in. Jarema Psychiatria oraz rozdział Wciórki w podręczniku Rybakowskiego, Pużyńskiego i Wciórki.

Objaw Reichardta (objaw czystej kartki) polega na tym, że pacjent z zaburzeniami świadomości odczytuje z niezapisanej kartki treści sugerowane przez badającego. Objaw Aschaffenburga dotyczy rozmowy przez wyłączony/nieistniejący telefon, a objaw Liepmanna to omamy wzrokowe wywołane uciskiem gałek ocznych.

Kryptomnezja to przypomnienie śladu pamięciowego bez poczucia jego wtórności, czyli treść zapamiętana wcześniej odbierana jest jako własna, oryginalna myśl. Konfabulacja to wypełnianie luk pamięciowych zmyślonymi treściami, a ekmnezja to przeżywanie przeszłości jako teraźniejszości.

Urojenia oniryczne cechuje niekonsekwencja treści, silne wysycenie emocjonalne i poczucie aktywnego uczestnictwa chorego w przeżywanych, scenicznych wydarzeniach (typowe dla zaburzeń świadomości typu oniroidu). Urojenia inkoherentne są całkowicie chaotyczne i fragmentaryczne, bez spójnego udziału chorego w treści przeżyć.

Niepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim odpowiada wiekowi umysłowemu i poziomowi dojrzałości społecznej dziecka 9-12-letniego. Stopień umiarkowany odpowiada poziomowi 6-9 lat, a znaczny 3-6 lat.

Kryteria ICD-10 epizodu depresyjnego obejmują obniżenie nastroju, utratę zainteresowań, zmniejszenie energii/męczliwość oraz objawy dodatkowe (zaburzenia koncentracji, snu, apetytu, poczucie winy, myśli samobójcze). Lęk nie jest formalnym kryterium diagnostycznym, choć często towarzyszy depresji.

Apatia, zubożenie mowy z trudnościami w doborze słów, stereotypie werbalne i zachowania, spłycenie emocjonalne przy względnie zachowanej pamięci to obraz otępienia czołowo-skroniowego (wariant językowy/behawioralny). W chorobie Alzheimera dominowałyby zaburzenia pamięci epizodycznej i orientacji, a nie stereotypie i zmiana osobowości.

Estazolam to benzodiazepina, która działa depresyjnie na ośrodek oddechowy i zmniejsza napięcie mięśni górnych dróg oddechowych, nasilając bezdechy, dlatego jest przeciwwskazana w niewydolności oddechowej i OBS. Mianseryna, mirtazapina, trazodon i hydroksyzyna nie hamują istotnie napędu oddechowego i mogą być stosowane.

Objawy w pierwszych dniach po porodzie, o łagodnym nasileniu i przemijające, odpowiadają smutkowi poporodowemu (baby blues), który występuje u 50-80% kobiet i ustępuje samoistnie w ciągu około 2 tygodni; wymaga jedynie wsparcia i obserwacji. Rozpoznanie depresji poporodowej wymaga dłuższego utrzymywania się i większego nasilenia objawów.

Amisulpryd, jako silny bloker receptorów D2/D3 w układzie guzkowo-lejkowym słabo przenikający barierę krew-mózg, powoduje najsilniejszy wzrost prolaktyny i jest przeciwwskazany przy hiperprolaktynemii. Arypiprazol (częściowy agonista D2), kwetiapina i klozapina są prolaktynoobojętne, więc odpowiedź E jest nieprawdziwa.

Zaburzenie lękowe z napadami paniki ma zwykle przebieg przewlekły i nawracający oraz istotnie upośledza funkcjonowanie (unikanie, agorafobia, lęk antycypacyjny). Pozostałe stwierdzenia dotyczące rozpowszechnienia, częstej współchorobowości z zaburzeniami osobowości i leczenia SSRI/SNRI są prawdziwe.

Opis odpowiada zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnemu (natrętne czynności sprawdzania, liczenia i porządkowania zajmujące wiele godzin dziennie). Lekiem o udowodnionej skuteczności w OCD spośród wymienionych jest klomipramina; tianeptyna, pregabalina, alprazolam i zuklopentiksol nie są lekami pierwszego wyboru w tym zaburzeniu.

Osoba wysokofunkcjonująca uzależniona od alkoholu to zwykle człowiek dobrze wykształcony, zajmujący odpowiedzialne stanowisko, wychowany w stabilnych warunkach, perfekcjonistyczny i sprawnie radzący sobie w życiu, co maskuje uzależnienie. Wszystkie wymienione cechy razem tworzą ten profil, więc wybór pojedynczej odpowiedzi byłby niepełny.

Benzodiazepiny działają przeciwlękowo, nasennie, miorelaksacyjnie i przeciwdrgawkowo, natomiast nie mają działania przeciwpsychotycznego (mogą jedynie doraźnie uspokajać w pobudzeniu). Efekt przeciwpsychotyczny wymaga blokady receptorów dopaminowych, której benzodiazepiny nie wywołują.

Kryteria autyzmu dziecięcego obejmują jakościowe zaburzenia komunikacji (rozumienia i ekspresji mowy oraz zabawy symbolicznej), brak odwzajemniania społeczno-emocjonalnego oraz stereotypowe manieryzmy ruchowe. Punkt dotyczący zabawy symbolicznej odnosi się do jej nieprawidłowości/braku, dlatego prawidłowa jest odpowiedź obejmująca wszystkie wymienione domeny.

Największe ryzyko samobójcze przypada na okres, gdy lek zaczyna działać na napęd, a nastrój i myśli rezygnacyjne jeszcze się utrzymują, czyli mniej więcej od 2.-3. tygodnia do 2. miesiąca terapii. W pierwszym tygodniu leki przeciwdepresyjne nie wywierają jeszcze istotnego wpływu na napęd psychoruchowy.

Zwyrodnienie czołowo-skroniowe ujawnia się typowo między 45. a 65. rokiem życia i jest częstą przyczyną otępienia przedstarczego, natomiast po 85. roku życia zdecydowanie dominuje choroba Alzheimera (oraz otępienie mieszane/naczyniowe). Pozostałe stwierdzenia są prawdziwe: równa częstość u obu płci, dominujące zaburzenia zachowania w wariancie behawioralnym, brak leczenia przyczynowego i częste występowanie rodzinne.

Opisany zestaw cech (anhedonia, chłód i spłycenie afektu, wycofanie społeczne, brak bliskich przyjaciół, pochłonięcie fantazjowaniem, obojętność wobec norm i konwencji) to kryteria ICD-10 osobowości schizoidalnej. Osobowość dyssocjalna cechuje się aktywnym łamaniem norm, brakiem empatii i agresją, a nie wycofaniem i pochłonięciem fantazjami.

U pacjenta dominują objawy negatywne (spłycony afekt, alogia, abulia, zaniedbanie higieny), na które lepiej działają leki przeciwpsychotyczne II generacji, np. olanzapina. Klasyczne neuroleptyki (haloperidol, chloropromazyna, perfenazyna) działają głównie na objawy wytwórcze i mogą nasilać wtórne objawy negatywne oraz objawy pozapiramidowe.

Opisane objawy to późne dyskinezy po wieloletniej terapii haloperidolem; postępowaniem z wyboru jest zamiana na lek II generacji o małym ryzyku objawów pozapiramidowych (klozapina, a spośród podanych olanzapina). Pozostałe opcje to leki klasyczne, które mogą podtrzymywać lub nasilać dyskinezy.

Po pierwszym epizodzie psychotycznym i pełnej, utrzymującej się co najmniej 1-2 lata remisji można podjąć próbę stopniowego zmniejszania dawki, a przy braku objawów całkowitego odstawienia leku przy dalszym monitorowaniu. Przewlekłe utrzymywanie leczenia bez próby odstawienia lub zamiana na depot nie są tu wskazane, a wieloletni epizod z omamami i urojeniami spełniał kryteria schizofrenii.

Główny problem to nieprzestrzeganie zaleceń i nawroty po wypisie, więc wskazany jest lek przeciwpsychotyczny o przedłużonym działaniu (depot), czyli dekanian haloperidolu. Klozapina jest zarezerwowana dla lekooporności i wymaga regularnych badań krwi, co przy złej współpracy jest szczególnie problematyczne.

Brzuszno-przyśrodkowa część kory przedczołowej odpowiada za percepcję emocji, nadawanie im znaczenia oraz kontrolę reakcji emocjonalnych, integrując informacje z ciała migdałowatego i układu limbicznego. Grzbietowo-boczna kora przedczołowa pełni głównie funkcje wykonawcze i pamięci operacyjnej.

Uszkodzenie przyśrodkowej części płatów czołowych (okolica przednia zakrętu obręczy, pole dodatkowe ruchowe) prowadzi do zespołu apatyczno-abulicznego z brakiem inicjatywy, spowolnieniem, aż do mutyzmu akinetycznego. Uszkodzenie oczodołowe daje odhamowanie i zmiany charakterologiczne, a grzbietowo-boczne głównie deficyty dysexekutywne.

Podstawna część płata skroniowego wraz z zakrętem przyhipokampowym uczestniczy w rozpoznawaniu i kategoryzowaniu obiektów oraz scen wzrokowych, integrując informacje z brzusznego szlaku wzrokowego z pamięcią. Za sam węch odpowiada kora węchowa okolicy haka i kora śródwęchowa, a pierwotna percepcja wzrokowa jest funkcją płata potylicznego.

Anozodiaforia oznacza obojętność emocjonalną wobec własnej choroby lub deficytu, przy zachowanej częściowo świadomości jego istnienia (w odróżnieniu od anozognozji, czyli nieuświadamiania sobie choroby). Pozostałe opcje opisują apraksję konstrukcyjną, agrafię czy zaburzenia integracji sensorycznej.

Kierunek stabilizacji "w dół" oznacza działanie normotymiczne wyłącznie przeciwmaniakalne, czyli obniżanie patologicznie podwyższonego nastroju bez wpływu na biegun depresyjny. Zgodnie z podręcznikiem Jaremy (Psychiatria, PZWL) oraz klasyfikacją Rybakowskiego taki profil mają kwas walproinowy i arypiprazol, które w profilaktyce ChAD zapobiegają głównie nawrotom manii, a nie depresji. Lamotrygina działa odwrotnie, wyłącznie "w górę" (od dołu), zapobiegając nawrotom depresji, natomiast lit i kwetiapina stabilizują nastrój dwukierunkowo, przy czym kwetiapina jest skuteczna zarówno w manii, jak i w depresji dwubiegunowej. Prawidłowa jest zatem odpowiedź A (1, 3).

Triada: niedoczynność tarczycy, drobnofaliste drżenie rąk i suchość w ustach (z polidypsją) jest typowa dla leczenia solami litu. Kwas walproinowy powoduje raczej przyrost masy ciała, hepatotoksyczność i wypadanie włosów, a karbamazepina hiponatremię i osutki, bez charakterystycznego wpływu na tarczycę.

Duloksetyna jako SNRI ma udokumentowane działanie przeciwbólowe w bólu przewlekłym (w tym mięśniowo-szkieletowym i neuropatycznym), więc jest lekiem z wyboru przy współistnieniu depresji i bólu. SSRI (fluoksetyna, citalopram) i wortioksetyna nie mają istotnego działania przeciwbólowego.

Test matryc Ravena służy do oceny inteligencji ogólnej (rozumowania niewerbalnego), a nie jest narzędziem przesiewowym w kierunku otępienia. MoCA, MMSE, FAB i Test Rysowania Zegara to typowe przesiewowe testy funkcji poznawczych.

Depresja poporodowa dotyczy około 10-15% (nawet do 20%) kobiet, więc stwierdzenie o 1-2% jest fałszywe; taka częstość odpowiada raczej psychozie poporodowej (1-2 na 1000). Pozostałe stwierdzenia, w tym baby blues u 50-80% kobiet, są prawdziwe.

Bupropion najsilniej obniża próg drgawkowy i jest przeciwwskazany u chorych z padaczką lub napadami drgawkowymi w wywiadzie. Mianseryna, mirtazapina, trazodon i reboksetyna mają wyraźnie mniejszy wpływ prodrgawkowy.

Fluoksetyna ma najbardziej wyrażone działanie aktywizujące (odhamowujące) spośród wymienionych leków, dlatego jest preferowana w depresji ze spowolnieniem psychoruchowym. Mianseryna i fluwoksamina działają sedatywnie, co pogłębiałoby spowolnienie.

Diazepam ma długi okres półtrwania i aktywne metabolity (nordiazepam), należąc do benzodiazepin długo działających. Lorazepam, oksazepam, temazepam i bromazepam to pochodne o krótkim lub średnim czasie działania.

Zolpidem jest lekiem nasennym o bardzo szybkim początku działania (kilkanaście minut) i krótkim okresie półtrwania. Leki przeciwdepresyjne i przeciwpsychotyczne o działaniu sedatywnym działają wolniej i mają dłuższy czas do uzyskania efektu nasennego.

Wśród wymienionych leków przeciwdepresyjnych największe ryzyko teratogenne przypisuje się inhibitorom monoaminooksydazy, do których należy moklobemid (odwracalny inhibitor MAO-A). W podręcznikach psychiatrii (m.in. Jarema, Stahl) IMAO uznaje się za przeciwwskazane w ciąży ze względu na wykazywane w badaniach działanie teratogenne oraz ryzyko przełomów nadciśnieniowych upośledzających perfuzję łożyska. Duloksetyna, wenlafaksyna, mirtazapina i reboksetyna należały do dawnej kategorii C FDA i mimo ograniczonych danych nie wykazano dla nich istotnego wzrostu ryzyka dużych wad wrodzonych. Dlatego prawidłowa odpowiedź to moklobemid, choć trzeba zaznaczyć, że dane kliniczne dla wszystkich tych leków w ciąży są ubogie.

Wiązka (klaster) B w DSM-5 obejmuje osobowość antyspołeczną, z pogranicza (borderline), histrioniczną i narcystyczną. Osobowość paranoiczna i schizotypowa należą do wiązki A, a obsesyjno-kompulsyjna i unikowa do wiązki C.

ARFID (zaburzenie z ograniczaniem/unikaniem przyjmowania pokarmów) wynika m.in. z braku zainteresowania jedzeniem, wrażliwości na cechy organoleptyczne pokarmu oraz obaw przed awersyjnymi następstwami jedzenia (zadławienie, wymioty). Pica wymaga trwania co najmniej 1 miesiąca, przeżuwanie z definicji nie może być tłumaczone stanem ogólnomedycznym, a jadłowstręt psychiczny ma najwyższą śmiertelność wśród zaburzeń psychicznych.

Fałszywe są punkty 1, 3 i 5: rozpoznanie lęku separacyjnego wymaga braku uogólnionych zaburzeń rozwoju i funkcjonowania społecznego, początek objawów przypada przed 6. r.ż., a objawy somatyczne (bóle brzucha, głowy, nudności) są typowym elementem obrazu. Prawdziwe pozostają kryteria dotyczące zaburzeń snu i minimalnego czasu trwania 4 tygodni.

Opis odpowiada somnambulizmowi (sennowłóctwu) występującemu w stadium 3-4 snu NREM w pierwszej trzeciej części nocy, z niepamięcią epizodu; leczenie obejmuje m.in. imipraminę i benzodiazepiny. Koszmary nocne występują w fazie REM i są pamiętane, a zaburzenia zachowania w REM dotyczą głównie osób starszych.

Metodą pierwszego wyboru w ADHD, zwłaszcza u młodszych dzieci, są oddziaływania psychospołeczne i psychoedukacja, a farmakoterapia jest wprowadzana przy nasilonych objawach lub nieskuteczności tych oddziaływań. Pozostałe stwierdzenia są prawdziwe: w Polsce zarejestrowane są metylofenidat i atomoksetyna, atomoksetyna jest preferowana przy tikach, a metylofenidat okresowo odstawia się w celu oceny zasadności terapii.

Wspólne dla manii i ADHD są zachowania niedostosowane do sytuacji, nadmierna gadatliwość oraz zaburzenia koncentracji uwagi. Nastawienie wielkościowe i angażowanie się w ryzykowne działania dla przyjemności (np. niekontrolowane zakupy) są objawami swoistymi dla epizodu maniakalnego.

W niepełnosprawności intelektualnej w stopniu lekkim obserwuje się wyraźną dodatnią korelację sprawności umysłowej rodziców i dzieci (uwarunkowania rodzinno-środowiskowe), natomiast bliska zeru jest ona w stopniach głębszych, gdzie dominują przyczyny organiczne. Pozostałe stwierdzenia poprawnie opisują lekką niepełnosprawność: wieloczynnikowa etiologia, rzadkie objawy organicznego uszkodzenia OUN, związek z zaniedbaniem środowiskowym i największa liczebność tej grupy.

Prawidłowy rozwój mowy z bogatym słownictwem i pamięcią mechaniczną, zawężone intensywne zainteresowania, niezgrabność ruchowa, stereotypie oraz deficyt empatii i wzajemności społecznej to obraz zespołu Aspergera, czyli w DSM-5 zaburzenia ze spektrum autyzmu wymagającego wsparcia. Autyzm wczesnodziecięcy wiąże się z opóźnieniem rozwoju mowy, a zespół Retta i dziecięce zaburzenia dezintegracyjne przebiegają z regresem umiejętności.

Badania autopsji psychologicznej jednoznacznie wykazują silny związek samobójstw z zaburzeniami psychicznymi, przede wszystkim z depresją, która występuje u znacznej części ofiar. Pozostałe stwierdzenia są zgodne z danymi WHO i statystykami polskimi.

Nadużywanie substancji psychoaktywnych jest istotnym czynnikiem ryzyka samobójstwa, ale nie stanowi zachowania przygotowawczego. Do zachowań przygotowawczych zalicza się gromadzenie leków, poszukiwanie informacji o metodach, pisanie listu pożegnalnego oraz porządkowanie spraw i rozdawanie rzeczy.

Pamięć deklaratywna (jawna, explicite) dotyczy faktów i zdarzeń, jej treści można świadomie przywołać i zwerbalizować. Pamięć niedeklaratywna (proceduralna) jest utajona i dotyczy nawyków oraz umiejętności ruchowych, więc nie odpowiada opisowi.

Zespół objawów (nietolerancja zimna, zaparcia, przyrost masy, sucha skóra, bradykardia, hipotermia, obrzęk śluzowaty) wskazuje na niedoczynność tarczycy, którą przesiewowo rozpoznaje się oznaczeniem TSH. Oznaczanie stężenia sertraliny nie ma zastosowania klinicznego i nie wyjaśnia objawów.

Drobnofaliste drżenie rąk to klasyczne, częste działanie niepożądane litu, zależne od stężenia leku. Karbamazepina częściej powoduje ataksję, senność i hiponatremię, a lamotrygina wysypkę, więc lit jest najbardziej prawdopodobny.

Objawy trwają 6 miesięcy i obejmują objawy wytwórcze pierwszorzędowe (nasyłanie myśli, urojenia odnoszące i wpływu) oraz objawy negatywne i dezorganizację mowy, co spełnia kryteria schizofrenii. Zaburzenie schizofrenopodobne wymagałoby czasu trwania krótszego niż 6 miesięcy, a zaburzenie urojeniowe nie obejmuje dezorganizacji i objawów negatywnych.

Obraz kliniczny to nagły początek objawów psychotycznych (omamy słuchowe) w bezpośrednim związku z ostrym stresem (bankructwo, utrata domu i firmy), trwających około tygodnia, z pełnym ustąpieniem i bez wcześniejszego wywiadu psychiatrycznego, co odpowiada ostremu i przemijającemu zaburzeniu psychotycznemu (F23 wg ICD-10, odpowiednik brief psychotic disorder w DSM-5). Epizod depresji ciężki z objawami psychotycznymi (C) wymaga spełnienia kryteriów czasowych epizodu depresyjnego (zwykle co najmniej 2 tygodnie), czego tygodniowy przebieg nie spełnia, choć treść głosów jest zgodna z nastrojem, co czyni tę opcję pozornie atrakcyjną. Schizofrenia (D) wymaga objawów przez co najmniej miesiąc wg ICD-10 (6 miesięcy wg DSM-5), a zaburzenie schizofrenopodobne (E) trwania 1-6 miesięcy. Osobowość borderline (A) to utrwalony wzorzec niestabilności emocjonalnej, relacji i impulsywności, którego tu nie opisano. Zgodnie z podręcznikami (Jarema, Psychiatria PZWL; kryteria ICD-10) prawidłowa odpowiedź to B, choć krótki czas trwania depresji względem psychozy bywa źródłem sporów interpretacyjnych.

Rozszerzenie źrenic, łzawienie, potliwość, piloerekcja, bóle mięśni, bezsenność i lęk to klasyczny zespół abstynencyjny opioidowy. Odstawienie stymulantów (kokaina, metamfetamina) daje raczej hipersomnię, wzmożony apetyt i nastrój depresyjny, bez piloerekcji i mydriazy.

Wareniklina jest najskuteczniejszą farmakoterapią uzależnienia od nikotyny i najlepiej łagodzi nasilone objawy odstawienne, które wcześniej uniemożliwiały pacjentowi abstynencję. Plastry nikotynowe są skuteczne, ale słabiej niż wareniklina przy tak nasilonych objawach; benzodiazepiny nie są wskazane.

Lekiem pierwszego rzutu w zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym jest SSRI, a sertralina jest bezpieczna kardiologicznie. Klomipramina, choć skuteczna w OCD, jako trójpierścieniowy lek zwalnia przewodzenie i jest przeciwwskazana przy bloku przedsionkowo-komorowym II stopnia.

Objawy utrzymują się ponad miesiąc (3 miesiące) po traumie i obejmują koszmary, unikanie, wycofanie oraz obniżony nastrój, co odpowiada zespołowi stresu pourazowego. Ostre zaburzenie stresowe trwa do miesiąca od zdarzenia, więc nie może być rozpoznane.

Lęk przed krytyką i odrzuceniem, poczucie nieadekwatności oraz unikanie nowych aktywności i awansów mimo pragnienia kontaktów to obraz osobowości unikającej. W osobowości schizoidalnej brak jest pragnienia bliskich relacji i lęku przed oceną, a chory nie odczuwa cierpienia z powodu izolacji.

Dorosły mężczyzna z nadzorem kuratora, powierzchownym urokiem, drażliwością, brakiem poszanowania norm i chełpieniem się przemocą bez poczucia winy spełnia kryteria osobowości dyssocjalnej (antyspołecznej). Zaburzenie zachowania i zaburzenie opozycyjno-buntownicze rozpoznaje się u dzieci i młodzieży, nie u 23-latka.

Obraz majaczenia alkoholowego (halucynacje wzrokowe, pobudzenie, dezorientacja, gorączka, tachykardia, nadciśnienie u osoby pijącej od 25 lat) wymaga hospitalizacji i leczenia benzodiazepiną. Haloperidol w monoterapii ani wypis nie zabezpieczają przed powikłaniami (drgawki, zgon), a wlew etanolu nie jest zalecaną metodą.

Selektywna, całkowita niepamięć traumatycznego zdarzenia przy zachowanej pełnej orientacji i braku cech urazu głowy to amnezja dysocjacyjna. Fuga wymagałaby ucieczki z domu i podróży z przyjęciem nowej tożsamości, czego tu nie ma.

Przewlekłe tiki ruchowe i wokalne od dzieciństwa (zespół Tourette'a) upośledzające funkcjonowanie leczy się neuroleptykami, np. risperidonem lub arypiprazolem. Metylofenidat może nasilać tiki, a leki przeciwdepresyjne i karbamazepina nie mają udowodnionej skuteczności w tikach.

Prowokowanie wymiotów i przeczyszczanie prowadzi do hipokaliemii, hipochloremii i zasadowicy metabolicznej, co jest groźne dla życia (arytmie), więc priorytetem jest oznaczenie elektrolitów. Podwyższona amylaza ślinowa może towarzyszyć powiększeniu ślinianek, ale nie ma znaczenia klinicznego dla bezpieczeństwa pacjentki.

Kluczowe dla potwierdzenia lęków nocnych (F51.4) jest różnicowanie z koszmarami sennymi: w lękach nocnych dziecko nie wybudza się w pełni i nie pamięta treści marzenia sennego, podczas gdy w koszmarach budzi się i szczegółowo je relacjonuje. Pytania o moczenie, porę snu czy filmy nie potwierdzają rozpoznania.

Objawy pojawiają się wyłącznie w sytuacji ekspozycji na igłę/pobranie krwi, z typową reakcją wazowagalną i omdleniem, co odpowiada fobii specyficznej (typ krew-zastrzyk-rana). W napadach paniki lęk pojawia się nieoczekiwanie, bez stałego, jednoznacznego bodźca wyzwalającego.

Urojenia oddziaływania (wpływu, owładnięcia) należą do objawów pierwszorzędowych schizofrenii i nie są urojeniami depresyjnymi (niezgodnymi z nastrojem w typowym rozumieniu depresji). Urojenia winy, grzeszności, nihilistyczne i małej wartości są klasycznymi urojeniami depresyjnymi zgodnymi z nastrojem.

Nadwrażliwość na krytykę i odrzucenie, unikanie kontaktów mimo pragnienia bliskości oraz poczucie nieatrakcyjności społecznej to cechy osobowości lękliwej (unikającej). W osobowości schizoidalnej brakuje pragnienia bliskich relacji, a w zależnej dominuje potrzeba opieki i lęk przed samodzielnością.

Objawy depresyjno-lękowe o umiarkowanym nasileniu, wyraźnie związane czasowo i przyczynowo ze stresorem życiowym sprzed miesiąca (utrata pracy, rozstanie), odpowiadają zaburzeniom adaptacyjnym. Epizod depresji umiarkowanej wymagałby pełnego zespołu objawów utrzymującego się co najmniej 2 tygodnie i istotnej dysfunkcji niezależnie od stresora.

Wypowiedź zawiera usystematyzowane urojenia prześladowcze i odnoszące (śledzenie, kamery, podsłuch), typowe dla zespołu paranoicznego. Nie ma tu opisu doznań zmysłowych, więc omamy słuchowe czy psychiczne nie wchodzą w grę.

Według ICD-10 epizod manii rozpoznaje się, gdy objawy utrzymują się co najmniej tydzień (7 dni) i są na tyle nasilone, że zaburzają funkcjonowanie. Krótszy czas (np. 4 dni) dotyczy hipomanii, a nie manii.

Art. 22 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego reguluje przyjęcie do szpitala psychiatrycznego za pisemną zgodą pacjenta. Art. 23 dotyczy przyjęcia bez zgody osoby chorej psychicznie zagrażającej bezpośrednio życiu.

Cytowany przepis to art. 24 UoOZP, dotyczący przyjęcia na obserwację (do 10 dni) przy wątpliwościach co do choroby psychicznej. Art. 23 stosuje się, gdy pacjent jest już rozpoznany jako chory psychicznie.

Zgodnie z art. 18 UoOZP wobec osoby poważnie zakłócającej funkcjonowanie placówki można zastosować wyłącznie przytrzymanie lub przymusowe podanie leków. Unieruchomienie i izolacja są zarezerwowane dla przypadków zamachu na życie, zdrowie lub bezpieczeństwo.

Kierownik szpitala zawiadamia sąd opiekuńczy o przyjęciu bez zgody w ciągu 72 godzin od chwili przyjęcia. Termin 48 godzin dotyczy zatwierdzenia przyjęcia przez ordynatora/lekarza kierującego oddziałem.

Art. 51 UoOZP wprost zakazuje utrwalania w dokumentacji oświadczeń obejmujących przyznanie się do popełnienia czynu zabronionego pod groźbą kary. Pozostałe dane (np. orientacja, religia) mogą być odnotowane, jeśli mają znaczenie kliniczne.

Memantyna (antagonista receptora NMDA) ma udowodnioną skuteczność w umiarkowanej i ciężkiej chorobie Alzheimera i jest zarejestrowana w tym wskazaniu. Nicergolina, winpocetyna, piracetam i selegilina nie mają potwierdzonej skuteczności.

W jadłowstręcie psychicznym typowa jest hipokaliemia (głodzenie, wymioty, nadużywanie środków przeczyszczających i moczopędnych), a nie hiperkaliemia. Bradykardia, osteoporoza, niedokrwistość i wtórny brak miesiączki to klasyczne powikłania.

Rozporządzenie o stosowaniu przymusu bezpośredniego nakazuje kontrolę stanu pacjenta unieruchomionego lub izolowanego nie rzadziej niż co 15 minut, także w czasie snu. Krótsze lub dłuższe interwały nie są przewidziane w przepisach.

Zgodnie z art. 545 k.p.c. wniosek o ubezwłasnowolnienie może złożyć małżonek, krewni w linii prostej (np. syn), rodzeństwo (brat) oraz przedstawiciel ustawowy. Kuzyn jest krewnym w linii bocznej dalszego stopnia i nie ma takiego uprawnienia.

Nerw błędny zawiera około 75% wszystkich włókien przywspółczulnych, unerwiając narządy klatki piersiowej i jamy brzusznej. Nerw twarzowy prowadzi tylko niewielką część włókien przywspółczulnych (do gruczołów łzowego i ślinowych).

Zespół Klüvera i Bucy'ego wynika z obustronnego uszkodzenia przyśrodkowych części płatów skroniowych, w tym ciał migdałowatych (hiperoralność, hiperseksualność, ślepota psychiczna, spokój emocjonalny). Uszkodzenie płatów czołowych daje inny obraz, odhamowanie typu orbitofrontalnego.

Glutaminian jest głównym neuroprzekaźnikiem pobudzającym OUN, natomiast GABA głównym hamującym. Kwas kynureninowy jest endogennym antagonistą receptorów glutaminianergicznych.

Około 80-85% osób z niepełnosprawnością intelektualną ma stopień lekki. Stopnie umiarkowany, znaczny i głęboki są zdecydowanie rzadsze.

Choroba Alzheimera odpowiada za około 50-70% wszystkich otępień u osób starszych. Otępienie naczyniopochodne jest drugą co do częstości przyczyną.

W otępieniu z ciałami Lewy'ego występuje wyraźny deficyt cholinergiczny i inhibitory acetylocholinesterazy (rywastygmina, donepezil) są leczeniem z wyboru, poprawiając funkcje poznawcze i redukując objawy psychotyczne. W otępieniu czołowo-skroniowym leki te nie są skuteczne i mogą nasilać objawy.