Łożysko jako w pełni ukształtowany narząd istnieje już około 12. tygodnia ciąży (koniec I trymestru), a nie dopiero w połowie II trymestru, więc to stwierdzenie jest fałszywe. Pozostałe zdania są prawdziwe: masa łożyska donoszonego to około 500 g, popłód tworzą łożysko, pępowina i błony płodowe, a prawa żyła pępkowa zanika wcześnie w życiu płodowym.

Do anatomicznych przyczyn poronień zalicza się wady wrodzone macicy, mięśniaki (zwłaszcza podśluzówkowe), niewydolność cieśniowo-szyjkową oraz zmiany związane z endometriozą miednicy mniejszej. Wszystkie wymienione czynniki są uznawane, więc prawidłowa jest odpowiedź zbiorcza.

Torbiel endometrialna >3 cm daje około 20 punktów, częściowa obliteracja zatoki Douglasa 4 punkty, a powierzchowne ogniska <1 cm po 1 punkcie, co łącznie daje ponad 16 punktów, czyli stopień III (umiarkowany). Stopień IV wymagałby ponad 40 punktów, np. całkowitej obliteracji zatoki Douglasa i rozległych zrostów.

Etanol, ketokonazol, spironolakton i sulfasalazyna należą do substancji upośledzających steroidogenezę jądrową i obniżających płodność męską. Ketokonazol i spironolakton hamują enzymy szlaku syntezy testosteronu, etanol działa toksycznie na komórki Leydiga, a sulfasalazyna dodatkowo pogarsza parametry nasienia.

Wartości referencyjne AFI 5-25 cm ustalono dla ciąży pojedynczej po 20. tygodniu, gdy objętość płynu owodniowego jest wystarczająca do wiarygodnego pomiaru w czterech kwadrantach. W ciąży wielopłodowej AFI nie ma zastosowania, ocenia się maksymalną kieszonkę płynu w każdym worku owodniowym.

Sam lęk ciężarnej przed porodem nie stanowi wskazania medycznego do cięcia cesarskiego (rozważa się je jedynie w przypadku ciężkiej tokofobii potwierdzonej przez psychiatrę). Pozostałe sytuacje: patologia aorty w zespole Marfana, znaczna dyskordancja mas płodów, duży płód w położeniu miednicowym oraz istotna niewydolność serca to uznane wskazania.

Położenie poprzeczne zaniedbane charakteryzuje się przedwczesnym odpłynięciem płynu owodniowego, pełnym rozwarciem, zaklinowaniem barku we wchodzie, obkurczeniem macicy na płodzie i nadmiernym rozciągnięciem dolnego odcinka z groźbą pęknięcia macicy. Wszystkie wymienione elementy tworzą ten obraz kliniczny.

W zespole Turnera częściej występują zez i niedosłuch z przewlekłym zapaleniem ucha środkowego, nadciśnienie tętnicze (m.in. koarktacja aorty) oraz autoimmunologiczne choroby tarczycy (Hashimoto). Alergia na pyłki traw nie wykazuje zwiększonej częstości w tym zespole.

Plamienie ciemnobrązową (starą) krwią pojawiające się po miesiączce, u kobiety po cięciu cesarskim, jest typowe dla niszy w bliźnie macicy (istmocele), w której zalega krew miesiączkowa. Krwawienie okołoowulacyjne przy 30-dniowym cyklu wystąpiłoby później i miałoby charakter skąpego, jasnego plamienia.

Test hamowania deksametazonem (1 mg nocny lub niski dawkowany) jest podstawowym badaniem przesiewowym różnicującym hiperkortyzolemię w zespole Cushinga od PCOS. Oznaczenia LH, FSH czy estradiolu nie różnicują tych stanów, a test z metoklopramidem służy ocenie wydzielania prolaktyny.

Skala Quigleya obejmuje stopnie 1-7; stopień 7 oznacza całkowicie żeński fenotyp zewnętrzny, czyli zespół całkowitej niewrażliwości na androgeny (CAIS). Stopnie 2-6 odpowiadają postaciom częściowym (PAIS), a stopień 1 postaci łagodnej (MAIS).

Zgodnie z rekomendacjami PTGiP dotyczącymi indukcji porodu: w cholestazie wewnątrzwątrobowej ciężarnych przy stężeniu kwasów żółciowych powyżej 40 umol/l (w pytaniu 45, zapis 'kwasów tłuszczowych/nmol' to błąd transkrypcji) należy rozważyć ukończenie ciąży już po 34. tygodniu, a w dobrze wyrównanej cukrzycy ciążowej indukcję rozważa się po ukończeniu 39. tygodnia, więc stwierdzenia 1 i 2 są prawdziwe. Warunkiem preindukcji prostaglandynami (i metodami mechanicznymi) jest zachowany pęcherz płodowy, po jego pęknięciu indukcję prowadzi się oksytocyną, zatem stwierdzenie 3 jest prawdziwe. Stwierdzenie 4 jest fałszywe, ponieważ w cukrzycy przedciążowej indukcję rozważa się już po 38. tygodniu, a stwierdzenie 5 jest fałszywe, gdyż różnica obwodów brzucha i główki płodu powyżej 4 cm w cukrzycy wskazuje na ryzyko dystocji barkowej i stanowi wskazanie do cięcia cesarskiego, a nie do indukcji. Prawidłowa odpowiedź to 1, 2, 3. Confidence obniżone do medium z powodu błędów w transkrypcji stwierdzenia 1 i dyskusyjnego słowa 'bezwzględne' w stwierdzeniu 3.

Nie każde nieprawidłowe położenie jednego z płodów jest wskazaniem do cięcia: przy główkowym położeniu płodu I i miednicowym płodu II możliwy jest poród drogami natury (ewentualnie z obrotem lub wydobyciem płodu II). Natomiast niegłówkowe położenie płodu I, TTTS, duża dyskordancja mas i obumarcie jednego z płodów są uznanymi wskazaniami do elektywnego cięcia.

Dostęp pochwowy nie pozostawia widocznej blizny, jest korzystny u kobiet otyłych (brak gojenia rany powłok), ale daje bardzo ograniczone pole operacyjne. Laparoskopia zapewnia dobre pole widzenia, a laparotomie pozostawiają blizny powłok.

Rozpoznana w wywiadzie niewydolność cieśniowo-szyjkowa (utraty ciąż w II trymestrze) jest klasycznym wskazaniem do założenia profilaktycznego szwu okrężnego, zwykle w 12.-14. tygodniu ciąży. Samo monitorowanie długości szyjki jest postępowaniem u kobiet z niepewnym wywiadem lub innymi czynnikami ryzyka, a infekcja pochwy jest przeciwwskazaniem do szwu.

W ocenie hiperandrogenizmu biochemicznego najbardziej wiarygodne jest oznaczenie testosteronu wolnego lub obliczenie wskaźnika wolnych androgenów (FAI = testosteron całkowity/SHBG). Samo SHBG czy DHT nie są zalecane jako badania diagnostyczne, a stosunek LH/FSH nie jest już kryterium rozpoznania PCOS.

Niedokrwistość z niedoboru żelaza sprzyja hipotrofii płodu (IUGR), porodowi przedwczesnemu, zwiększa ryzyko wad wrodzonych oraz osłabia czynność skurczową, przedłużając poród i zwiększając ryzyko krwotoku poporodowego. Nie powoduje natomiast wydłużenia czasu trwania ciąży, dlatego punkt 3 jest fałszywy.

Czynniki wysokiego ryzyka GDM to otyłość (BMI>30), cukrzyca u krewnych I stopnia oraz makrosomia w poprzednich ciążach. Wiek <25 lat i nieobciążony wywiad położniczy to cechy niskiego ryzyka, więc warianty zawierające punkty 4 i 5 są błędne.

Typowe objawy raka szyjki to krwawienia kontaktowe i międzymiesiączkowe, cuchnące krwiste upławy oraz bóle podbrzusza w zaawansowanych postaciach. Parcia naglące są objawem dysfunkcji pęcherza i pojawiają się dopiero przy naciekaniu pęcherza, nie należą do charakterystycznych objawów choroby.

Ustawienie potylicowe przednie jest fizjologicznym, prawidłowym mechanizmem porodu. Wysokie proste i niskie poprzeczne stanie główki oraz ustawienie potylicowe tylne to zaburzenia mechanizmu porodowego; położenie skośne również jest nieprawidłowością (choć położenia, a nie ułożenia).

Stężenie β-hCG rośnie wykładniczo od implantacji i osiąga szczyt między 9. a 12. tygodniem ciąży, potem stopniowo spada i utrzymuje się na plateau. Wcześniejsze tygodnie to faza narastania, a po 14. tygodniu stężenie już maleje.

Guzy graniczne (o granicznej złośliwości) cechuje proliferacja nabłonka i atypia bez destrukcyjnego naciekania podścieliska, co odróżnia je od raka. Rokowanie jest znacznie lepsze niż w raku jajnika, mogą dawać implanty pozajajnikowe i występują często u młodych kobiet.

Swoista immunoglobulina jest dostępna i wskazana po ekspozycji na HBV (HBIG) oraz na ospę wietrzną (VZIG u ciężarnej seronegatywnej); w przypadku różyczki u ciężarnej nieuodpornionej klasycznie także rozważa się podanie immunoglobuliny. Dla parwowirusa B19 (choroba piąta) nie ma preparatu swoistego, a hiperimmunoglobulina anty-CMV nie jest postępowaniem standardowym.

Wynik HSIL wymaga natychmiastowej weryfikacji: kolposkopii z biopsją celowaną i wyskrobinami kanału szyjki. Powtarzanie cytologii lub sam test HPV są niewystarczające przy zmianach dużego stopnia ze względu na ryzyko przeoczenia raka inwazyjnego.

Zajęcie kanału (zrębu) szyjki macicy przez raka trzonu bez wyjścia poza macicę odpowiada stopniowi II wg FIGO. Stopnie IA/IB dotyczą zmiany ograniczonej do trzonu, a stopień III wymaga zajęcia surowicówki, przydatków, pochwy lub węzłów, czego nie stwierdzono.

Niewydolność cieśniowo-szyjkowa może być wrodzona (wady macicy, defekt tkanki łącznej), pourazowa (poronienia, rozszerzanie kanału, porody zabiegowe), po konizacji, a nadmierne rozciągnięcie macicy w ciąży wielopłodowej sprzyja jej ujawnieniu. Zatem wszystkie wymienione czynniki są prawidłowe.

Podwyższony testosteron przy zahamowanej FSH (sprzężenie zwrotne) z ginekomastią i oligospermią jest typowy dla egzogennych androgenów anabolicznych. W zespole Kallmanna i po chemio- lub radioterapii testosteron jest niski lub FSH wysokie, a w zespole samych komórek Sertoliego FSH jest znacznie podwyższone.

Mutacje germinalne BRCA1/BRCA2 stwierdza się u około 10-15% chorych na raka jajnika, dlatego wszystkim pacjentkom zaleca się badanie genetyczne. Odsetki 1% czy 5% są zaniżone, a 30-50% dotyczyłoby raczej rodzin obciążonych zespołem dziedzicznym.

Witamina B12 występuje praktycznie wyłącznie w produktach pochodzenia zwierzęcego, więc dieta wegetariańska (zwłaszcza wegańska) grozi jej niedoborem, co u ciężarnej może prowadzić do niedokrwistości megaloblastycznej i zaburzeń neurologicznych płodu. Niedobór witaminy D dotyczy w Polsce całej populacji, a nie specyficznie wegetarianek, natomiast witamin C i E dieta roślinna dostarcza w nadmiarze.

Za prawidłowy przedział wieku menarche przyjmuje się 9-16 lat; miesiączka przed 9. rokiem życia to przedwczesne dojrzewanie, a brak po 16. roku życia to pierwotny brak miesiączki. Wartości 8-9 lat oraz powyżej 16-18 lat są patologiczne.

Zespół Downa to aberracja chromosomowa (trisomia 21) powstająca w wyniku nierozdzielenia chromosomów, niezależna od infekcji wewnątrzmacicznej. Pozostałe wymienione stany (wodogłowie, tachykardia płodu, poród przedwczesny, PROM) są typowymi następstwami zakażenia wewnątrzmacicznego.

Hiperprolaktynemia wiąże się ze wzrostem, a nie spadkiem, wydzielania androgenów nadnerczowych (DHEA i DHEA-S), co może dawać hirsutyzm i trądzik; owłosienie łonowe nie zanika. Pozostałe stwierdzenia są prawdziwe: sen i stres fizjologicznie zwiększają PRL, lekami z wyboru są agoniści dopaminy, a mlekotok występuje u znacznej części chorych.

Wszystkie pięć parametrów jest prawidłowych: reaktywny NST (2 pkt), normowodzie (2 pkt), epizod ruchów oddechowych trwający co najmniej 30 s (2 pkt), co najmniej 3 ruchy tułowia/kończyn (2 pkt) oraz napięcie mięśniowe potwierdzone zaciskaniem i otwieraniem dłoni (2 pkt), czyli 10/10.

Klasyczne wskazania do inseminacji domacicznej to łagodny czynnik męski (obniżone parametry nasienia), zaburzenia ejakulacji lub stosunku oraz niepłodność idiopatyczna. Endometrioza III stopnia z zaburzoną anatomią miednicy jest wskazaniem do IVF, a sam PCOS leczy się indukcją owulacji, nie inseminacją.

Ból podbrzusza pojawiający się 2-3 dni po metotreksacie to typowy tzw. separation pain związany z obumieraniem trofoblastu; postępowanie polega na obserwacji i monitorowaniu spadku beta-hCG. Interwencja chirurgiczna jest konieczna dopiero przy objawach krwotoku (niestabilność hemodynamiczna, narastający płyn w jamie otrzewnej).

W zespole Turnera gonady ulegają dysgenezji i zanikowi, tworząc pasmowate twory łącznotkankowe (streak gonads), co odpowiada aplazji jajników. Obecność jąder wymagałaby materiału chromosomu Y, którego w kariotypie 45,X nie ma.

Podczas stosowania złożonej (dwufazowej) antykoncepcji hormonalnej endometrium jest słabiej proliferowane, dlatego krwawienia z odstawienia są regularne, krótkie i skąpe. Krwawienia obfite, długie lub nieregularne świadczyłyby o nieprawidłowości lub złym dobraniu preparatu, a całkowity brak krwawień jest typowy dla schematów ciągłych.

Tętnica maciczna jest gałęzią trzewną tętnicy biodrowej wewnętrznej. Moczowód krzyżuje od przodu (nad nim, ok. 1,5-2 cm bocznie od szyjki), a jej gałęzie zaopatrują też jajowód, jajnik i pochwę, więc D i E są fałszywe; tętnica więzadła obłego pochodzi zwykle od tętnicy nabrzusznej dolnej.

Standardem profilaktyki śródciążowej jest podanie 300 µg (1500 j.m.) immunoglobuliny anty-RhD każdej ciężarnej RhD-ujemnej bez przeciwciał anty-D między 28. a 32. tygodniem ciąży. Grupa krwi ojca nie jest warunkiem podania, a dawka 150 µg dotyczy innych sytuacji (np. wczesna ciąża).

Przedwczesne oddzielenie łożyska zagraża życiu matki i płodu (krwotok, DIC, ostra zamartwica) i wymaga natychmiastowego ukończenia ciąży, najczęściej cięciem cesarskim. Pozostałe stany wymagają leczenia (chirurgicznego lub przeciwwirusowego), lecz nie natychmiastowego zakończenia ciąży.

Sposób Lövseta służy wytoczeniu barków i uwolnieniu rączek w porodzie miednicowym przez rotację tułowia płodu o 180 stopni. Manewr Mauriceau-Veita-Smelliego i Wieganda-Martina-von Winckela służą wydobyciu główki następującej.

Kryteria klasyfikacyjne zespołu antyfosfolipidowego obejmują kryteria kliniczne (zakrzepica naczyniowa, niepowodzenia położnicze) i laboratoryjne (antykoagulant toczniowy, przeciwciała antykardiolipinowe, anty-beta2-glikoproteina 1). Wszystkie wymienione punkty wchodzą w skład kryteriów.

Duloksetyna, inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny, jest jedynym lekiem zarejestrowanym w leczeniu wysiłkowego nietrzymania moczu (zwiększa napięcie zwieracza cewki przez jądro Onufa). Pozostałe leki mają rejestrację w depresji lub przedwczesnym wytrysku (dapoksetyna).

Skala Bishopa obejmuje rozwarcie, skrócenie (długość), konsystencję szyjki, jej położenie względem osi miednicy oraz wysokość części przodującej. Odległość szyjki od kości krzyżowej nie jest parametrem tej skali.

Bezpieczne są związki glinu stosowane doraźnie w refluksie oraz nystatyna, która praktycznie nie wchłania się z przewodu pokarmowego. NLPZ (ryzyko zamknięcia przewodu tętniczego, małowodzia) i inhibitory ACE (fetotoksyczność) są przeciwwskazane, a nitrofurantoina i furazydyna nie są zalecane, zwłaszcza w I trymestrze i pod koniec ciąży (ryzyko hemolizy u noworodka).

Waginoza bakteryjna często przebiega bezobjawowo, a przy objawach daje szarawą, jednorodną wydzielinę oraz komórki jeżowe w rozmazie (kryteria Amsela/Nugenta). Nie powoduje typowo dyzurii ani dyspareunii, a liczba pałeczek kwasu mlekowego jest zmniejszona, nie zwiększona; sam zapach nie wystarcza do rozpoznania.

Brak telarche u 13-15-latki to opóźnione dojrzewanie; oznaczenie FSH i LH różnicuje hipogonadyzm hipergonadotropowy (pierwotna niewydolność jajników, np. zespół Turnera) od hipogonadotropowego. Przedwczesne dojrzewanie i PCOS nie wchodzą w grę przy braku rozwoju piersi.

Otyłość stanowi jedynie przeciwwskazanie względne (techniczne utrudnienie, konieczność modyfikacji ułożenia i ciśnień insuflacji), a przy odpowiednim doświadczeniu operatora laparoskopia jest wykonalna. Brak zgody, rozlane zapalenie otrzewnej, masywne zrosty po rozległych operacjach onkologicznych jamy brzusznej oraz ciężkie nadciśnienie płucne (źle tolerowana odma otrzewnowa) uznaje się za przeciwwskazania bezwzględne.

Ciąża ektopowa to każde zagnieżdżenie poza jamą macicy właściwą: bańkowa (jajowodowa), brzuszna, rogowa/śródścienna oraz w bliźnie po cięciu cesarskim. Ciąża wewnątrzmaciczna (punkt 4) z definicji nie jest ektopowa, dlatego warianty ją zawierające są błędne.

Rozwarte ujście wewnętrzne z widocznymi elementami jaja płodowego przy krwawieniu i bólach to poronienie w toku, którego nie da się już zatrzymać. Postępowaniem z wyboru jest opróżnienie jamy macicy (łyżeczkowanie/aspiracja) z badaniem histopatologicznym; postawa wyczekująca czy progesteron dotyczą innych postaci poronienia.

Cykl nabłonka plemnikotwórczego trwa około 74 dni, FSH działa na komórki Sertolego, a LH na komórki Leydiga produkujące testosteron. Punkt 4 jest fałszywy, ponieważ estrogeny (powstające z aromatyzacji testosteronu) uczestniczą w sprzężeniu zwrotnym i regulacji spermatogenezy.

Menarche to pierwsza miesiączka w życiu kobiety, występująca przeciętnie w 12.-13. roku życia. Pozostałe odpowiedzi opisują pubarche, thelarche i adrenarche.

U kobiet z PCOS i nadwagą/otyłością postępowaniem pierwszego rzutu jest modyfikacja stylu życia i redukcja masy ciała, co u części pacjentek przywraca owulację i płodność. Metformina i klomifen są kolejnymi etapami, wdrażanymi gdy sama redukcja masy ciała nie przynosi efektu.

Skrining raka sromu i pochwy oraz nowotworów nienabłonkowych nie jest prowadzony z powodu ich rzadkości, a raka endometrium ze względu na wczesny, łatwo zauważalny objaw krwawienia. Punkt 4 jest fałszywy (nie ma populacyjnego skriningu raka jajnika), a podana w punkcie 5 czułość cytologii 85-90% jest zawyżona, gdyż realnie wynosi ona około 50-70%.

Nieskorygowana koarktacja aorty i zespół Marfana z poszerzeniem opuszki aorty grożą rozwarstwieniem lub pęknięciem naczynia podczas parcia, więc stanowią wskazanie do cięcia cesarskiego. Nieskorygowane ASD i VSD bez nadciśnienia płucnego zwykle pozwalają na poród drogami natury (ewentualnie ze skróceniem II okresu).

Brak wyczuwalnego dna macicy nad spojeniem łonowym wraz z krwotokiem, silnym bólem i szybko narastającym wstrząsem w III okresie porodu jest typowy dla wynicowania macicy. W pęknięciu macicy dno pozostaje wyczuwalne, a części płodu mogą być wyczuwalne bezpośrednio pod powłokami.

Estrogeny w tabletce złożonej hamują wydzielanie FSH, co blokuje selekcję i wzrost pęcherzyka dominującego, a dodatkowo stabilizują endometrium. Zagęszczenie śluzu, zmniejszenie perystaltyki jajowodów i supresja piku LH są głównie efektem składnika gestagennego.

Nagły, silny ból sromu z wyczuwalnym oporem i guzem po jednej stronie w okolicy tylnej części wargi sromowej większej to typowy obraz ropnia gruczołu przedsionkowego większego (Bartholina); leczeniem jest nacięcie i drenaż (marsupializacja). Ropień gruczołu Skenego lokalizuje się okołocewkowo i występuje znacznie rzadziej.

Dojrzewanie płciowe ocenia się według stadiów Tannera oraz kryteriów Lauritzena dotyczących kolejności i czasu pojawiania się cech płciowych. Skala Bishopa dotyczy dojrzałości szyjki przed indukcją porodu, Nugenta oceny biocenozy pochwy, POP-Q statyki narządu rodnego, a TBS cytologii.

Między 11. a 13.+6 tygodniem najdokładniejszym parametrem datowania ciąży jest długość ciemieniowo-siedzeniowa (CRL), z błędem około 5 dni. BPD i FL stają się użyteczne dopiero w II trymestrze, a średnica pęcherzyka ciążowego jest znacznie mniej precyzyjna.

SSRI powodują typowo zaburzenia seksualne, w tym spadek libido, nudności, bezsenność i bóle głowy. Hirsutyzm, łysienie czy zahamowanie owulacji nie są działaniami niepożądanymi SSRI, lecz kojarzą się z lekami hormonalnymi.

Azoospermia to całkowity brak plemników w ejakulacie. Brak ejakulatu to aspermia, brak ruchliwości astenozoospermia (nekrozoospermia przy martwych plemnikach), a bardzo mała liczba plemników to kryptozoospermia/oligozoospermia.

Liczba pęcherzyków żółtkowych we wczesnej ciąży odpowiada zwykle liczbie owodni; jeden pęcherzyk przy dwóch płodach wskazuje na ciążę jednoowodniową, która zawsze jest jednokosmówkowa. Ciąża dwukosmówkowa zawsze jest dwuowodniowa, więc pozostałe opcje są niemożliwe.

Do czynników ryzyka niepowściągliwych wymiotów należą bulimia (zaburzenia odżywiania), otyłość, pierwsza ciąża (nieródka) oraz zaburzenia gospodarki lipidowej. Palenie tytoniu wiąże się natomiast ze zmniejszonym ryzykiem hyperemesis gravidarum, dlatego punkt 1 należy wykluczyć.

Nagła niewydolność oddechowa po podaniu siarczanu magnezu wskazuje na hipermagnezemię (kolejno: zniesienie odruchów kolanowych, depresja oddechowa, zatrzymanie krążenia); postępowaniem jest przerwanie wlewu i podanie glukonianu wapnia. Hydralazyna powoduje głównie tachykardię i hipotensję, nie depresję oddechową.

Badanie zewnętrzne obejmuje chwyty Leopolda (w tym piąty, czyli chwyt Zangemeistera oceniający stosunek główki do spojenia łonowego) oraz pomiary miednicomierzem. Manewr McRobertsa i Brachta to rękoczyny położnicze stosowane w czasie porodu, a nie metody badania zewnętrznego.

U kobiety po 35. roku życia palącej i z nadciśnieniem tętniczym antykoncepcja estrogenowa jest przeciwwskazana, a obfite miesiączki dodatkowo przemawiają za wkładką z lewonorgestrelem, która zmniejsza obfitość krwawień. Wkładka miedziana nasilałaby krwawienia, a sterylizacja jest metodą nieodwracalną i nie jest postępowaniem pierwszego wyboru.

Rak piersi jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet w Polsce (ok. 22-24% zachorowań). Rak płuca jest najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych kobiet, ale nie najczęstszym zachorowaniem.

Prawidłowy zapis NST: podstawowa czynność serca płodu 110-160/min (150/min mieści się w normie), zmienność falująca, obecne akceleracje i brak deceleracji. Czynność 100/min to bradykardia, zmienność skacząca oraz brak akceleracji świadczą o nieprawidłowym zapisie.

Zatrzymanie miesiączki, objawy ciążowe (częstomocz, tkliwość piersi), ból podbrzusza i plamienie to klasyczna triada nasuwająca podejrzenie ciąży ektopowej, którą należy wykluczyć w pierwszej kolejności (beta-hCG, USG przezpochwowe). Torbiele i zapalenie przydatków nie tłumaczą braku miesiączki i objawów ciążowych.

Bezwzględne przeciwwskazania to palenie tytoniu po 35. roku życia, ciąża lub jej podejrzenie oraz nowotwory estrogenozależne. Zwykłe migrenowe bóle głowy bez aury są przeciwwskazaniem względnym (bezwzględnym jest migrena z aurą), a wypadanie płatka zastawki mitralnej bez powikłań nie stanowi przeciwwskazania.

W poronieniu zagrażającym występuje zwykle niebolesne krwawienie, szyjka macicy jest sformowana i zamknięta, a postępowaniem z wyboru jest leczenie zachowawcze (oszczędzający tryb życia, ewentualnie progesteron). Drożny kanał szyjki i widoczne elementy jaja płodowego świadczą o poronieniu w toku lub niezupełnym.

W ciąży pojedynczej objętość krwi krążącej wzrasta maksymalnie nawet o około 50% (ok. 1200-1600 ml), głównie kosztem objętości osocza. Wartości 30-40% odpowiadają średniemu, a nie maksymalnemu przyrostowi.

Do czynników ryzyka OHSS należą młody wiek, niska masa ciała, zespół policystycznych jajników, wysokie AMH i duża liczba pęcherzyków antralnych oraz przebyty OHSS. Otyłość i długi czas leczenia niepłodności nie zwiększają ryzyka, a progesteron w fazie lutealnej (w odróżnieniu od hCG) jest bezpieczniejszym wsparciem.

Mięśniaki powodują obfite i przedłużone krwawienia miesiączkowe, bóle podbrzusza oraz objawy uciskowe na pęcherz i odbytnicę. Wtórny brak miesiączki nie jest objawem mięśniaków (poza sytuacją po leczeniu, np. embolizacji lub zespole Ashermana).

Test oksytocynowy jest testem stresowym, biofizyczną metodą oceny rezerwy łożyskowej, a wynik dodatni rozpoznaje się przy deceleracjach późnych po co najmniej połowie skurczów. Łożysko przodujące jest przeciwwskazaniem do wykonania tego testu, więc punkt 4 jest fałszywy.

Prezerwatywy jedynie zmniejszają, ale nie eliminują ryzyka zakażenia HPV, ponieważ wirus przenosi się także przez kontakt skóry okolic niezabezpieczonych. Pozostałe stwierdzenia są prawdziwe: onkogenne typy HPV wywołują raki odbytu, sromu, prącia i głowy i szyi, LSIL wiąże się z zakażeniem HPV, a przebyta infekcja nie daje trwałej odporności.

Ryzyko raka jajnika u nosicielek BRCA1 sięga 40-60%, natomiast u nosicielek BRCA2 jest istotnie mniejsze (ok. 10-20%). W Polsce dominują mutacje założycielskie BRCA1, a rodzinne występowanie raka piersi zwiększa ryzyko; długotrwała antykoncepcja hormonalna działa ochronnie, więc pozostałe odpowiedzi są fałszywe.

Wg WHO 2010 dolne granice normy to: objętość 1,5 ml, koncentracja 15 mln/ml, ruch postępowy (A+B) 32%, morfologia prawidłowa 4%, natomiast żywotność co najmniej 58% plemników żywych. Punkt 3 (>38%) jest zaniżony, dlatego prawidłowy zestaw to 1,2,4,5.

PCOS wiąże się z insulinoopornością i zespołem metabolicznym, co zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2, nadciśnienia i incydentów sercowo-naczyniowych, a przewlekła anowulacja z niezrównoważoną stymulacją estrogenową zwiększa ryzyko raka endometrium. Wszystkie wymienione powikłania są zatem prawdziwe.

hCG ma strukturalne podobieństwo do TSH i bezpośrednio pobudza receptor TSH w tarczycy, zwiększając produkcję tyroksyny, co na drodze ujemnego sprzężenia zwrotnego obniża stężenie TSH (typowe dla I trymestru). Odpowiedzi mówiące o stymulacji produkcji TSH są błędne, bo hCG działa na tarczycę, nie na przysadkę.

Położenie miednicowe płodu samo w sobie nie stanowi przeciwwskazania do współżycia. Natomiast łożysko przodujące, niewydolność szyjki, aktywne zakażenie dróg moczowych oraz ciąża mnoga (ryzyko porodu przedwczesnego) są klasycznymi przeciwwskazaniami.

Obecność IgG bez IgM, przy porównywalnym (nawet nieco wyższym) mianie IgG sprzed dwóch lat, świadczy o przebytym przed ciążą zakażeniu i odporności. Nie ma wskazań do leczenia, powtarzania badań ani diagnostyki inwazyjnej, a pacjentka nie jest zagrożona świeżą infekcją.

W zaśniadzie groniastym bardzo wysokie stężenia hCG (podobieństwo do TSH) prowadzą do objawów nadczynności, a nie niedoczynności tarczycy, dlatego stwierdzenie E jest fałszywe. Pozostałe opisy (diploidalny kariotyp ojcowski w zaśniadzie całkowitym, triploidia w częściowym, USG jako badanie podstawowe, krwawienie jako pierwszy objaw) są prawdziwe.

Klasyczna definicja małowodzia to objętość płynu owodniowego poniżej 500 ml w donoszonej ciąży (ultrasonograficznie AFI <5 cm lub MVP <2 cm). Wartość 300 ml odpowiada raczej skrajnemu małowodziu, a nie definicji podstawowej.

Zakażenie HIV nie daje swoistych zmian w obrębie narządów płciowych; objawy to ostra choroba retrowirusowa i późniejsze zakażenia oportunistyczne. HPV (kłykciny), HSV (pęcherzyki i nadżerki), kiła (wrzód twardy) i rzeżączka (upławy, zapalenie cewki) manifestują się miejscowo.

Cukrzyca z powikłaniami naczyniowymi (retinopatia przedproliferacyjna, nefropatia) o wieloletnim przebiegu to kategoria 3/4 WHO MEC dla tabletek dwuskładnikowych zawierających etynyloestradiol. Metody progestagenne (mini-pill, LNG-IUS), barierowe i naturalne są dopuszczalne.

Przy łożysku przodującym i krwawieniu w 37. tygodniu obowiązuje zakaz badania palpacyjnego przez pochwę; należy ocenić stan ogólnej matki, monitorować tętno płodu i ukończyć ciążę cięciem cesarskim. Poród drogami natury i tokoliza są przeciwwskazane przy czynnym krwawieniu w ciąży donoszonej.

Szczepionka przeciw odrze (MMR) to żywa szczepionka atenuowana bezwzględnie przeciwwskazana w ciąży. Szczepienie przeciw żółtej gorączce, choć również żywe, dopuszcza się wyjątkowo przy wysokim ryzyku ekspozycji, a WZW B, grypa i tężec są w ciąży bezpieczne i zalecane.

Brak miesiączki od 8 tygodni przy wkładce wewnątrzmacicznej, omdlenia, bladość, tachykardia, skąpe krwawienie, bolesny opór w przydatkach i ciastowaty guz w zatoce Douglasa (krwiak) to klasyczny obraz poronienia trąbkowego. Zapalenie przydatków przebiegałoby z gorączką, a poronienie niezupełne z obfitym krwawieniem i rozwartym kanałem szyjki.

Ostateczne rozpoznanie raka kosmówki opiera się na badaniu histopatologicznym materiału uzyskanego z biopsji zmiany lub wyłyżeczkowania jamy macicy. Wysokie stężenie hCG jest jedynie markerem monitorującym i sugerującym chorobę trofoblastyczną, a histerektomia nie jest metodą diagnostyczną pierwszego wyboru.

Miejscowa, niskodawkowa estrogenoterapia dopochwowa w atrofii urogenitalnej nie powoduje istotnej stymulacji endometrium, dlatego u kobiety z zachowaną macicą nie ma wskazań do dodawania gestagenu. Osłona gestagenna jest konieczna jedynie przy systemowej terapii estrogenowej.

W zespole całkowitej niewrażliwości na androgeny (kariotyp 46,XY, jądra) fenotyp jest żeński z żeńskimi zewnętrznymi narządami płciowymi, ale brak jest owłosienia łonowego i pachowego z powodu niewrażliwości receptora androgenowego. Gonadami są jądra, nie jajniki, co wyklucza odpowiedź D.

Cięcie Pfannenstiela daje dobry efekt kosmetyczny, mocną bliznę i małe ryzyko przepukliny oraz rozejścia rany dzięki dobremu ukrwieniu, natomiast jego wadą jest ograniczony dostęp do jamy brzusznej, zwłaszcza do nadbrzusza.

Zwiększenie stężenia osoczowych czynników krzepnięcia II, VII, IX i X jest efektem działania estrogenów, a nie progesteronu. Progesteron powoduje transformację sekrecyjną endometrium, zagęszczenie śluzu szyjkowego, zmniejszenie kurczliwości macicy oraz działa antagonistycznie wobec insuliny (insulinooporność).

Metyldopa jest lekiem pierwszego wyboru w przewlekłym leczeniu nadciśnienia tętniczego u ciężarnych (obok labetalolu i nifedypiny o przedłużonym uwalnianiu). Inhibitory ACE (peryndopryl, enalapryl, ramipryl, lizynopryl) są bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na fetotoksyczność.

Wypadnięcie pępowiny grozi jej uciśnięciem i ostrym niedotlenieniem płodu, dlatego wymaga natychmiastowego ukończenia porodu; w II okresie przy główce nisko można zastosować poród zabiegowy, w przeciwnym razie cięcie cesarskie. Próby odprowadzania pępowiny czy obrót wewnętrzny w położeniu główkowym są niewłaściwe.

Zgodnie z klasyfikacją FIGO/NICHD bradykardia płodu to obniżenie podstawowej czynności serca poniżej 110 uderzeń/min utrzymujące się co najmniej 10 minut. Wartość 100/min oznacza już ciężką bradykardię, a próg 120/min jest kryterium historycznym.

Do położenia miednicowego predysponują małowodzie i wielowodzie (utrudniony lub nadmierny ruch płodu), wodogłowie (nieprawidłowy kształt główki) oraz łożysko przodujące. Lokalizacja łożyska na tylnej ścianie macicy jest wariantem prawidłowym i nie zwiększa ryzyka.

Opisany schemat (agonista GnRH od 1. dnia cyklu, gonadotropiny od 3. dnia, wykorzystanie efektu flare-up) to klasyczny protokół krótki. W protokole długim agonistę rozpoczyna się w fazie lutealnej poprzedniego cyklu (ok. 21. dnia) i po uzyskaniu desensytyzacji dołącza gonadotropiny.

Wysiłkowe nietrzymanie moczu to mimowolny wyciek moczu przy wzroście ciśnienia śródbrzusznego (kaszel, kichanie, wysiłek), zwykle w małych porcjach, bez uczucia parcia. Parcia naglące, nykturia i nadreaktywność wypieracza w badaniu urodynamicznym charakteryzują pęcherz nadreaktywny (naglące nietrzymanie moczu).

Typ I raka endometrium jest estrogenozależny (E+, P+), ma budowę raka endometrioidalnego i wiąże się z mutacjami PTEN, K-ras oraz niestabilnością mikrosatelitarną, a rokowanie jest zwykle dobre. Agresywny przebieg oraz mutacje p53, HER2/neu i p16 cechują typ II (rak surowiczy, jasnokomórkowy).

Rzęsistkowicę leczy się metronidazolem lub tynidazolem, które hamują dehydrogenazę aldehydową i przy spożyciu alkoholu wywołują reakcję disulfiramową. W zakażeniach HPV, HSV, Chlamydia czy rzeżączce stosuje się leki (acyklowir, doksycyklina, azytromycyna, ceftriakson) nieinterferujące w ten sposób z alkoholem.

Wszystkie wymienione czynniki matczyne sprzyjają położeniu miednicowemu: wady macicy i mięśniaki zaburzają obrót płodu, zwężona miednica uniemożliwia wstawienie główki, nadmiernie obszerna miednica i wielorództwo (wiotkość powłok i macicy) ułatwiają nieprawidłowe ustalenie płodu. Wariant 1,3,5 błędnie pomija mięśniaki, będące klasycznym czynnikiem ryzyka.

Cukrzyca matki powoduje u płodu i noworodka makrosomię, wcześniactwo i zespół zaburzeń oddychania (opóźnione dojrzewanie płuc), a po porodzie hipoglikemię, policytemię oraz zaburzenia elektrolitowe (hipokalcemia, hipokaliemia, hipomagnezemia). Wszystkie wymienione grupy powikłań są prawdziwe.

Mięśniaki dają objawy krwawień obfitych i międzymiesiączkowych, dolegliwości uciskowe, bóle podbrzusza, mogą być bezobjawowe i sprzyjać niepłodności. Uderzenia gorąca są objawem wypadowym niedoboru estrogenów w okresie okołomenopauzalnym, a nie objawem mięśniaków.

Dla endometriozy typowe są cykliczne bóle rozpoczynające się przed miesiączką i trwające w jej trakcie, dyspareunia oraz dyschezja i dyzuria związane z cyklem. Wysoka gorączka i cuchnąca wydzielina z pochwy wskazują na zakażenie (np. zapalenie narządów miednicy mniejszej), a nie na endometriozę.

Około 70-80% ciąż ektopowych lokalizuje się w bańce jajowodu, która jest najszerszą i najczęstszą lokalizacją implantacji. Cieśń jajowodu jest drugą co do częstości (ok. 12%), a lokalizacja śródścienna, jajnikowa i brzuszna należą do rzadkich.

Rezerwa jajnikowa jest uwarunkowana genetycznie, zmniejsza się po operacjach jajników (np. wyłuszczeniu torbieli) oraz w przebiegu chorób jajnika (endometrioza, zapalenia). Punkt 5 jest fałszywy, bo rezerwa maleje z wiekiem, a antybiotyki jej nie zmniejszają; różnice rasowe nie są ustalone jako mniejsza rezerwa u Afroamerykanek.

Krwiak zastoinowy pochwy (haematocolpos) u niemiesiączkującej nastolatki z bólami cyklicznymi to klasyczny obraz zarośniętej błony dziewiczej, która blokuje odpływ krwi miesiączkowej. W zespole MRKH pochwa i macica są niewykształcone, więc krew nie gromadzi się w pochwie.

hCG produkowana przez trofoblast podtrzymuje ciałko żółte, które nadal wydziela progesteron i estrogeny, utrzymując endometrium i zapobiegając złuszczeniu. Przejęcie produkcji steroidów przez łożysko (zmiana luteo-łożyskowa) następuje dopiero około 7-10 tygodnia ciąży.

Mirabegron to agonista receptorów beta-3 stosowany w pęcherzu nadreaktywnym, nie ma zastosowania w endometriozie. Danazol, analogi GnRH (goserelina), dienogest i progestageny są uznanymi opcjami terapeutycznymi.

Leczeniem z wyboru ropnia gruczołu Bartholina jest drenaż chirurgiczny: nacięcie z ewentualnym założeniem cewnika Worda lub marsupializacja. Sama antybiotykoterapia bez ewakuacji treści ropnej jest nieskuteczna.

Klasyczne tabletki gestagenne (np. z lewonorgestrelem) wymagają przyjmowania o stałej porze z tolerancją do 3 godzin; przekroczenie tego czasu wymaga dodatkowego zabezpieczenia. Tolerancja 12 godzin dotyczy jedynie preparatów z dezogestrelem, więc dla klasycznej mini pill odpowiedź to 3 godziny.

Złożona antykoncepcja doustna zmniejsza ryzyko raka jajnika i raka endometrium, a efekt ten utrzymuje się wiele lat po odstawieniu. Wobec raka szyjki macicy długotrwałe stosowanie zwiększa ryzyko, a wpływu protekcyjnego na raka wątroby i nerki nie wykazano.

Wszystkie wymienione czynniki (uszkodzenie unerwienia w czasie porodu, praca w pozycji stojącej i dźwiganie, przewlekły kaszel, zaparcia, hipoestrogenizm pomenopauzalny) zwiększają ryzyko zaburzeń statyki narządu rodnego przez osłabienie struktur podporowych lub wzrost ciśnienia śródbrzusznego.

Triada: wtórny brak miesiączki, mlekotok i zaburzenia widzenia (ucisk na skrzyżowanie wzrokowe) wskazuje na gruczolaka przysadki wydzielającego prolaktynę. Oznaczenie prolaktyny jest badaniem pierwszego rzutu, przed obrazowaniem MR przysadki.

Test podwójny wykonuje się w 11-14 tygodniu i ocenia dwa markery: PAPP-A i wolną podjednostkę beta-hCG. W trisomii 21 PAPP-A jest obniżone, ale beta-hCG PODWYŻSZONE (punkt 3 fałszywy), natomiast w zespole Edwardsa oba markery są obniżone.

Tętnica maciczna odchodzi bezpośrednio od tętnicy biodrowej wewnętrznej (od jej gałęzi przedniej). Tętnica jajnikowa natomiast odchodzi od aorty brzusznej i tworzy z maciczną jedynie zespolenia.

Najczęstszą wrodzoną wadą macicy jest macica przegrodzona (ok. 35-55% wad Müllera), wynikająca z zaburzenia resorpcji przegrody. Macica dwurożna jest drugą co do częstości, ale rzadsza od przegrodzonej.

Pierwszy okres porodu to czas od rozpoczęcia regularnej czynności skurczowej do pełnego rozwarcia, dzielony na fazę utajoną (do 3-4 cm) i aktywną. Punkty 1 i 2 opisują drugi i trzeci okres, a czas trwania znacznie przekracza 2 godziny.

Opis odpowiada ziarniszczakowi: guz produkujący estrogeny (nieprawidłowe krwawienia po menopauzie), skłonny do pękania z objawami otrzewnowymi i słynący z bardzo późnych wznów, nawet po 20-30 latach. Rozrodczak nie jest hormonalnie czynny estrogenowo i nie daje tak późnych nawrotów.

Azoospermia oznacza całkowity brak plemników w ejakulacie. Brak ejakulatu to aspermia, a obniżona liczba plemników to oligozoospermia.

Czynnikiem ryzyka nietrzymania moczu jest wielorództwo i porody drogami natury, a nie nierództwo. Wiek, otyłość, przebyte operacje ginekologiczne i przewlekłe zaparcia (wzrost ciśnienia śródbrzusznego) to uznane czynniki ryzyka.

Kompleksowa profilaktyka (ART u matki, planowe cięcie cesarskie, profilaktyka u noworodka, zakaz karmienia piersią) obniża ryzyko transmisji wertykalnej HIV do około 1-2%. Bez profilaktyki ryzyko wynosi 15-30%.

AFP w II trymestrze jest produkowana głównie przez wątrobę płodu i przenika do krwi matki. Pęcherzyk żółtkowy jest źródłem AFP tylko we wczesnym okresie embrionalnym, a łożysko jej nie syntetyzuje.

W zespole Swyera (czysta dysgenezja gonad 46,XY) gonady są pasmowate i nie zawierają komórek jajowych, ale macica i pochwa są prawidłowo wykształcone. Ciąża jest możliwa wyłącznie po zapłodnieniu komórki jajowej dawczyni i transferze zarodka przy odpowiednim przygotowaniu hormonalnym endometrium.

Deceleracja definiowana jest jako zwolnienie czynności serca płodu o co najmniej 15 uderzeń na minutę, trwające co najmniej 15 sekund, a nie o 10 uderzeń przez 20 sekund. Pozostałe stwierdzenia są zgodne z zasadami interpretacji KTG (akceleracje sporadyczne świadczą o dobrostanie, bradykardia 100-110/min bez innych nieprawidłowości nie oznacza zagrożenia, deceleracje wczesne są lustrzanym odbiciem skurczu).

Reguła Naegelego: 15.07.2018 minus 3 miesiące plus 7 dni plus 1 rok daje 22.04.2019, a przy cyklu 32-dniowym dodaje się korektę 4 dni, czyli 26.04.2019. Odpowiedź C (21.04) odpowiadałaby błędnemu liczeniu bez korekty i z pomyłką o dzień.

Stały, bezwiedny wyciek moczu z pochwy po histerektomii jest klasycznym objawem przetoki pęcherzowo-pochwowej, powstającej w wyniku śródoperacyjnego uszkodzenia lub niedokrwiennej martwicy ściany pęcherza. Nietrzymanie wysiłkowe czy naglące daje utratę moczu porcjami przy wysiłku lub parciu, a nie ciągły wyciek.

Do klasycznych czynników ryzyka okołoporodowego wycięcia macicy należą przebyte cięcie cesarskie, łożysko przodujące lub wrośnięte, wielorodność i zaawansowany wiek matki. Ciąża po zapłodnieniu pozaustrojowym nie jest w tym zestawieniu uznawana za samodzielny czynnik ryzyka.

Warunkami założenia szwu okrężnego są: żywy płód bez wad i prawidłowo rozwijający się, brak czynności skurczowej macicy oraz prawidłowa biocenoza pochwy bez cech zakażenia. Punkt 5 jest błędny, ponieważ szew zakłada się zwykle przed 24. tygodniem ciąży, a nie po 28. tygodniu.

Prawidłowa podstawowa czynność serca płodu mieści się w zakresie 110-160 uderzeń na minutę; poniżej to bradykardia, powyżej tachykardia. Wartość 160-180/min odpowiada tachykardii.

Klasyczna pentada TTP obejmuje niedokrwistość hemolityczną mikroangiopatyczną, małopłytkowość, objawy neurologiczne, niewydolność nerek i gorączkę, natomiast parametry krzepnięcia (PT, APTT, fibrynogen) pozostają prawidłowe. Cechą TTP nie jest zespół wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, co odróżnia ją od DIC.

DIC w położnictwie wywołują zator płynem owodniowym, przedwczesne oddzielenie łożyska, zespół HELLP, rzucawka, obumarcie płodu czy sepsa. Hipotrofia płodu w przebiegu niewydolności łożyska sama w sobie nie prowadzi do rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego.

Kordocenteza pozwala bezpośrednio ocenić hematokryt, stężenie hemoglobiny i grupę krwi płodu, a jednocześnie umożliwia wykonanie transfuzji dopłodowej, dlatego jest metodą z wyboru w inwazyjnej diagnostyce choroby hemolitycznej. Amniopunkcja z oceną bilirubiny (metoda Lileya) ma obecnie znaczenie historyczne i pomocnicze.

Mikcja zachodzi dzięki pobudzeniu układu przywspółczulnego (nerw miedniczy, receptory M3), co powoduje skurcz wypieracza, przy jednoczesnym zahamowaniu aktywności współczulnej i somatycznej, co rozluźnia zwieracze cewki. Wzrost napięcia współczulnego i somatycznego odpowiada fazie gromadzenia moczu.

Za prawidłową podstawową czynność serca płodu w czasie porodu przyjmuje się 110-150 uderzeń/min (wg FIGO); wartości poniżej 110 to bradykardia, powyżej 150-160 tachykardia. Zakresy w odpowiedziach B i D są zbyt szerokie i obejmują wartości patologiczne.

Dla zaśniadu całkowitego typowe są obraz „zamieci śnieżnej”, brak elementów płodowych oraz torbiele tekaluteinowe jajników wynikające z wysokiego stężenia hCG. Obecność echa płodu z czynnością serca i pęcherzyka z płynem owodniowym wyklucza zaśniad całkowity.

Podstawą leczenia raka endometrium we wczesnym stopniu jest zabieg operacyjny: wycięcie macicy z przydatkami (z oceną węzłów według ryzyka). Radioterapia, chemioterapia czy hormonoterapia to metody uzupełniające lub stosowane u chorych niekwalifikujących się do operacji, a chora jest w dobrym stanie ogólnym.

Progesteron zmniejsza kurczliwość mięśnia macicy i zwalnia perystaltykę jajowodów; wzrost masy mięśniowej macicy i przyspieszenie perystaltyki to efekty estrogenów. Działanie natriuretyczno-diuretyczne (antagonizm wobec aldosteronu), zagęszczenie śluzu szyjkowego i wzrost temperatury ciała są klasycznymi efektami progesteronu.

Rak sromu stanowi około 3-8% nowotworów złośliwych narządów płciowych kobiety, występuje głównie po 60. roku życia, w ponad 90% jest to rak płaskonabłonkowy, a leczeniem z wyboru jest operacja. Przeżycia 5-letnie w stopniu FIGO I przekraczają 80-90%, nie 31%.

Manewr Brachta stosuje się przy porodzie w położeniu miednicowym, a nie w dystocji barkowej. Ucisk nadłonowy oraz manewry McRobertsa, Woodsa i Zavanellego należą do procedur postępowania w dystocji barkowej.

Kolejność zwrotów główki w porodzie fizjologicznym to: przygięcie, zwrot wewnętrzny (obrót), odgięcie przy wytaczaniu się nad kroczem, a następnie zwrot zewnętrzny (obrót). Inne warianty odwracają fizjologiczną kolejność mechanizmu porodowego.

W raku jajnika leczeniem uzupełniającym jest chemioterapia (pochodne platyny z taksoidami), brachyterapia nie ma zastosowania. W raku szyjki, endometrium i sromu brachyterapia jest wykorzystywana jako leczenie uzupełniające lub radykalne.

Objaw lambda (znak „twin peak”) to klin kosmówki wnikający u podstawy przegrody, charakterystyczny dla ciąży bliźniaczej dwukosmówkowej. Dla ciąży jednokosmówkowej dwuowodniowej typowy jest objaw T.

Interpretacja testu potrójnego (AFP, hCG, uE3) wymaga korekty ze względu na masę ciała ciężarnej, rasę, palenie tytoniu, cukrzycę insulinozależną, wiek ciążowy i ciążę mnogą. Rodność nie wpływa na wartości MoM analizowanych markerów.

Czynnikami ryzyka wysiłkowego nietrzymania moczu są przewlekłe zaparcia, leki moczopędne i hipotensyjne oraz choroby przebiegające z przewlekłym kaszlem (wzrost ciśnienia śródbrzusznego). Młody wiek i BMI < 30 kg/m2 nie są czynnikami ryzyka; przeciwnie, ryzyko rośnie z wiekiem i otyłością.

Badanie USG 11-14 tc. obejmuje ocenę liczby pęcherzyków/płodów, kosmówkowatości, CRL, FHR, NT i markerów wad. Ocena przepływu w tętnicy pępowinowej należy do badań dopplerowskich wykonywanych w późniejszych tygodniach (ocena wewnątrzmacicznego zahamowania wzrastania); w I trymestrze ocenia się ewentualnie przewód żylny i zastawkę trójdzielną.

Triada: niepłodność, cykliczny ból miednicy z bolesnym miesiączkowaniem i dyspareunia jest klasycznym obrazem endometriozy. Zapalenie przydatków daje ból niecykliczny z gorączką i upławami, a przedwczesne wygasanie czynności jajników objawia się wtórnym brakiem miesiączki bez zespołu bólowego.

W 24. tygodniu ciąży dno macicy sięga wysokości pępka. Trzy palce powyżej spojenia to około 16 tc., a okolica wyrostka mieczykowatego odpowiada 36 tc.

Kategoria B FDA oznacza brak działania szkodliwego w badaniach na zwierzętach przy jednoczesnym braku odpowiednich badań u ciężarnych (lub badania u zwierząt wykazały ryzyko, ale badania u kobiet go nie potwierdziły). Opis z punktu C odpowiada kategorii C, a D wskazaniu udokumentowanego ryzyka przy przewadze korzyści.

Ziarniszczak (guz z komórek ziarnistych) wywodzi się ze sznurów płciowych i podścieliska, a nie z komórek germinalnych. Rozrodczak, potworniak, rak zarodkowy i kosmówczak to typowe nowotwory germinalne jajnika.

Wskazaniami do pogłębionej diagnostyki prenatalnej są wiek matki powyżej 35 lat, urodzenie wcześniej dziecka z wadą genetyczną oraz nieprawidłowa przezierność karkowa. Stan przedrzucawkowy w poprzedniej ciąży i małowodzie nie są wskazaniami do diagnostyki genetycznej I trymestru.

III chwyt Leopolda wykonuje się jedną ręką nad spojeniem łonowym i służy do określenia części przodującej oraz jej stosunku do wchodu miednicy. Chwyty I, II i IV wykonuje się obiema rękami.

Położenie płodu to stosunek długiej osi płodu do długiej osi macicy (podłużne, poprzeczne, skośne). Stosunek części ciała płodu względem siebie określa ułożenie, a stosunek grzbietu do ścian macicy to ustawienie.

Rak sromu w ponad 90% jest rakiem płaskonabłonkowym, część przypadków ma etiologię HPV-zależną, a podstawą leczenia jest chirurgia uzupełniana radio- lub radiochemioterapią. Przerzuty szerzą się przede wszystkim do węzłów pachwinowo-udowych, a hormonoterapia nie ma zastosowania.

Według norm WHO 2010 dolne wartości referencyjne to koncentracja 15 mln/ml, ruchliwość postępowa 32% i 4% form prawidłowych. Wszystkie parametry pacjenta (18 mln/ml, 33%, 5%) przekraczają te progi, więc rozpoznanie brzmi normospermia; astenoteratozoospermia wymagałaby wartości poniżej norm.

Siarczan magnezu podawany dożylnie jest lekiem z wyboru zarówno w profilaktyce, jak i w przerywaniu drgawek rzucawkowych. Atosiban to antagonista oksytocyny stosowany w tokolizie, a glukonian wapnia służy jako odtrutka przy przedawkowaniu magnezu.

Alkohol upośledza metabolizm wątrobowy i nasila konwersję androgenów do estrogenów, a jednocześnie działa toksycznie na komórki Leydiga, obniżając testosteron. Wzrost estrogenów hamuje oś podwzgórze-przysadka i spermatogenezę, więc odpowiedzi o wzroście LH czy testosteronu są błędne.

Wysiłkowe nietrzymanie moczu definiuje się jako mimowolny wyciek moczu przy wzroście ciśnienia śródbrzusznego (kaszel, kichanie, wysiłek), bez uczucia parcia. Odpowiedź A opisuje nietrzymanie z parcia, C nietrzymanie z przepełnienia, D przetokę.

Profilaktyka wtórna to wczesne wykrywanie stanów przedrakowych i raka, czyli badania przesiewowe (cytologia, test HPV). Szczepienia i unikanie zakażenia HPV to profilaktyka pierwotna, a konizacja czy radykalna operacja to już leczenie.

Sprzężna prawdziwa (conjugata vera) to odległość od wzgórka kości krzyżowej do najbardziej wysuniętego do wewnątrz punktu spojenia łonowego (ok. 11 cm). Linia do górnego brzegu spojenia to sprzężna anatomiczna, a do dolnego brzegu sprzężna przekątna.

Analogi GnRH stosuje się w endometriozie, mięśniakach, przedwczesnym dojrzewaniu płciowym i w protokołach IVF. Karłowatość przysadkowa wymaga podawania hormonu wzrostu, a nie analogów GnRH, które dodatkowo hamują oś płciową.

Zespół HELLP to hemoliza, podwyższone enzymy wątrobowe i małopłytkowość (punkty 1, 2, 3). Nadpłytkowość i obniżona bilirubina pośrednia są sprzeczne z patofizjologią, bo w hemolizie bilirubina pośrednia rośnie.

Wsteczna ejakulacja wynika z uszkodzenia unerwienia szyi pęcherza: neuropatia cukrzycowa, stwardnienie rozsiane, urazy rdzenia kręgowego, a także operacje miednicy i leki alfa-adrenolityczne. Depresja, zawał serca czy złamanie kości udowej nie powodują tego zaburzenia.

Do ultrasonograficznych predyktorów dystocji barkowej należą duża szacowana masa płodu, obwód brzucha powyżej 350 mm oraz dysproporcje brzuch-głowa (AC-HC >40 mm, wymiar poprzeczny brzucha minus BPD >26 mm). Różnica długości obojczyka i kości ramiennej powyżej 50 mm nie jest uznanym parametrem.

Ciąża heterotopowa to jednoczesne występowanie ciąży wewnątrzmacicznej i pozamacicznej; ryzyko rośnie po ART z transferem kilku zarodków. Pozostałe opcje opisują pojedyncze lokalizacje ciąży ektopowej (brzuszna, w bliźnie, jajowodowa, szyjkowa), a nie współistnienie dwóch ciąż.

W ciąży objętość osocza rośnie o około 40-50%, znacznie bardziej niż masa erytrocytarna, co powoduje fizjologiczne rozcieńczenie krwi (niedokrwistość z rozcieńczenia). Dlatego próg rozpoznania anemii jest niższy niż poza ciążą (Hb <11 g/dl w I i III trymestrze, <10,5 g/dl w II), a nie wyższy ani niezmieniony.

Zespół Sheehana to poporodowa martwica przedniego płata przysadki z niedoborem gonadotropin, stąd hipogonadyzm hipogonadotropowy (niskie FSH/LH i niskie estrogeny). Hipogonadyzm hipergonadotropowy dotyczy pierwotnej niewydolności jajników, a brak miesiączki w zespole Sheehana jest wtórny, nie pierwotny.

Do wytworzenia odmy otrzewnowej stosuje się dwutlenek węgla, ponieważ jest niepalny, dobrze rozpuszczalny we krwi i szybko się wchłania, co minimalizuje ryzyko zatoru gazowego. Tlen podtrzymuje palenie (ryzyko przy elektrokoagulacji), a azot i powietrze są słabo rozpuszczalne i zwiększają ryzyko zatoru.

Ciążowa choroba trofoblastyczna wiąże się z nadmierną produkcją gonadotropiny kosmówkowej, dlatego beta-hCG jest markerem rozpoznania i monitorowania zaśniadu. Ca125 i HE4 są markerami raka jajnika, a estradiol i inhibina A nie służą diagnostyce zaśniadu.

Leczenie farmakologiczne (analogi GnRH, danazol, progestageny) jest ograniczone czasowo i dawkowo z powodu objawów niepożądanych, takich jak objawy hipoestrogenizmu i utrata masy kostnej. Wsteczne miesiączkowanie występuje u większości kobiet i nie jest wystarczającym ani koniecznym czynnikiem, leczenie chirurgiczne jest wskazane przy bólu, a niepłodność dotyczy tylko części pacjentek.

W ciąży wielopłodowej płody są zwykle mniejsze, a poród następuje przedwcześnie, więc dystocja barkowa (1) i poród po terminie (4) nie występują częściej. Nadciśnienie indukowane ciążą, cięcia cesarskie, zgony okołoporodowe, łożysko przodujące i wady wrodzone są natomiast częstsze.

Rak przedinwazyjny szyjki macicy leczy się oszczędzająco przez wycięcie zmienionej części szyjki (konizacja, LEEP), co jest zabiegiem diagnostyczno-leczniczym. Histerektomia radykalna i radioterapia są zarezerwowane dla raka inwazyjnego, a sama obserwacja cytologiczna nie stanowi leczenia.

Guz z komórek Sertoliego i Leydiga (androblastoma) wydziela androgeny i jest klasycznym guzem wirylizującym jajnika. Włókniak (fibroblasty) jest hormonalnie nieczynny, a pozostałe wymienione struktury nie powodują typowo maskulinizacji.

Zgodnie z rekomendacjami PTG dotyczącymi immunoprofilaktyki konfliktu Rh, po poronieniu przed 20. tygodniem ciąży podaje się 50 µg (250 j.m.) immunoglobuliny anty-D, ponieważ objętość krwi płodowej jest jeszcze niewielka. Dawki 150 µg używa się po 20. tygodniu i po porodzie, a 300 µg w profilaktyce śródciążowej w 28. tygodniu.

Położenie płodu (situs) to stosunek długiej osi płodu do długiej osi macicy i kanału rodnego (podłużne, poprzeczne, skośne). Ustawienie odnosi się do stosunku grzbietu płodu do ścian macicy, a ułożenie do wzajemnego stosunku części płodu względem siebie.

W zespole MRKH (kariotyp 46,XX, jajniki obecne) i w całkowitej niewrażliwości na androgeny (46,XY, jądra, defekt receptora androgenowego) wspólną cechą jest aplazja macicy i ślepo zakończona lub nieobecna pochwa, co daje pierwotny brak miesiączki. Pozostałe wymienione cechy różnicują te zespoły, a nie łączą.

U kobiety bez czynników ryzyka, z trzema kolejnymi prawidłowymi wynikami cytologii, badanie przesiewowe można wykonywać co 3 lata. Coroczna cytologia dotyczy kobiet z czynnikami ryzyka (zakażenie HPV, HIV, immunosupresja, wielu partnerów, palenie).

Złożona antykoncepcja hormonalna zmniejsza ryzyko raka jajnika i raka endometrium, natomiast długotrwałe stosowanie wiąże się z niewielkim wzrostem ryzyka raka szyjki macicy, więc stwierdzenie C jest fałszywe. Migrena (zwłaszcza z aurą) rzeczywiście stanowi przeciwwskazanie do tabletek estrogenowo-progestagenowych.

W TTTS biorca jest hiperwolemiczny, ma policytemię, wielowodzie, przerost (hipertrofię) i objawy niewydolności krążenia. Zahamowanie wzrostu, anemia, hipowolemia i małowodzie dotyczą płodu dawcy.

Klasyczna triada objawów endometriozy to bolesne miesiączkowanie, przewlekły ból miednicy mniejszej (także dyspareunia) oraz niepłodność. Pozostałe opisane sytuacje sugerują raczej PCOS, rozrost lub raka endometrium czy polipy.

Faza proliferacyjna endometrium jest napędzana estradiolem wydzielanym przez dojrzewający pęcherzyk dominujący w fazie folikularnej cyklu jajnikowego. Progesteron ciałka żółtego odpowiada za fazę sekrecyjną, a ciałko żółte nie jest źródłem estrogenów w fazie proliferacyjnej.

U dziewcząt przedwczesne dojrzewanie płciowe rozpoznaje się, gdy cechy dojrzewania pojawiają się przed 8. rokiem życia (u chłopców przed 9. rokiem życia). Wystąpienie miesiączki przed 10. rokiem życia również spełnia kryteria, ale definicja podstawowa opiera się na granicy 8 lat.

Wymiar podpotyliczno-ciemieniowy (podpotyliczno-bregmatyczny) wynosi około 9,5 cm i jest najmniejszym wymiarem główki, którym przodująca główka przygięta pokonuje kanał rodny w porodzie fizjologicznym. Wymiary czołowo-potyliczny (11 cm) i bródkowo-potyliczny (13,5 cm) są znacznie większe i występują przy odgięciowych ułożeniach.

Akceleracje (przyspieszenia czynności serca płodu) świadczą o dobrym stanie płodu i prawidłowej reaktywności układu autonomicznego. Deceleracje późne/zmienne, bradykardia, tachykardia i zapis sinusoidalny są objawami niepokojącymi, wskazującymi na zagrożenie płodu.

W II trymestrze dochodzi do hiperwolemii ciążowej z przewagą przyrostu objętości osocza nad masą erytrocytarną, co daje hemodylucję i tzw. fizjologiczną niedokrwistość ciężarnych: spadek stężenia hemoglobiny i hematokrytu. Liczba płytek raczej maleje, a leukocytoza, choć obecna, nie jest tak charakterystycznym wykładnikiem zmian morfologii w tym okresie jak spadek Hb.

Zespół Sheehana to poporodowa martwica przedniego płata przysadki po masywnym krwotoku; pierwszym i najbardziej typowym objawem jest brak laktacji wskutek niedoboru prolaktyny. Obniżenie nastroju jest niespecyficzne i częściej odpowiada depresji poporodowej.

Fizjologicznie prolaktynę zwiększają ciąża, karmienie, sen, stres, wysiłek fizyczny oraz hipoglikemia. Wzrost stężenia glukozy nie jest bodźcem stymulującym wydzielanie prolaktyny.

Heparyna drobnocząsteczkowa nie przechodzi przez łożysko i nie działa teratogennie, a jej rolą w ciąży jest profilaktyka powikłań zakrzepowych i strat ciąż u kobiet z trombofilią. Nie ma działania tokolitycznego ani nie przyspiesza dojrzewania płuc płodu.

W mechanizmie Duncana łożysko oddziela się od obwodu (brzegu), krew wypływa na zewnątrz na bieżąco, więc krwiak pozałożyskowy zwykle się nie tworzy. Sposób Schultzego zaczyna się centralnie, występuje w około 80% przypadków i wiąże się z powstaniem krwiaka retroplacentarnego.

W leczeniu endometriozy stosuje się danazol, analogi GnRH, progestageny (dienogest) oraz preparaty estrogenowo-gestagenne. Sam 17-beta-estradiol bez progestagenu stymulowałby wzrost ognisk endometrialnych, więc nie jest stosowany.

Agoniści receptora D2 hamują wydzielanie prolaktyny i są lekami pierwszego rzutu w prolaktynoma oraz w hamowaniu laktacji. Nie stymulują laktacji ani nie służą do stymulacji owulacji jako takiej ani do antykoncepcji.

Prawdziwe są: STV jako wskaźnik ryzyka kwasicy metabolicznej, prawidłowa LTV 5-25 uderzeń/min oraz rytm sinusoidalny jako objaw ciężkiego zagrożenia płodu. Prawidłowa podstawowa czynność serca płodu to 110-160/min, a brak akceleracji dopuszcza się do około 40-80 minut, nie 180.

Drugi chwyt Leopolda polega na ułożeniu dłoni płasko po bokach brzucha na wysokości pępka i służy określeniu ustawienia płodu (położenia grzbietu). Pierwszy chwyt ocenia dno macicy, trzeci część przodującą nad spojeniem, czwarty jej stosunek do wchodu.

W ciąży rośnie objętość krwi krążącej (osocze o około 45%, masa erytrocytarna o około 20%), zwiększa się pojemność minutowa serca i częstość rytmu o 10-15/min. Obwodowy opór naczyniowy maleje, a ośrodkowe ciśnienie żylne pozostaje niezmienione, więc punkty 4 i 5 są fałszywe.

Gorączka, wymioty, ból okolicy lędźwiowej i dodatni objaw Goldflama po stronie lewej u ciężarnej to klasyczny obraz ostrego odmiedniczkowego zapalenia nerek, częstego powikłania ciąży (zastój moczu, poszerzenie prawego/lewego moczowodu). Zapalenie pęcherza nie daje wysokiej gorączki ani bolesności okolicy lędźwiowej, a kamica przebiega z kolką, nie z gorączką jako objawem dominującym.

Zespół Swyera (czysta dysgenezja gonad 46,XY) charakteryzuje się żeńskim fenotypem, obecnością macicy i jajowodów (brak AMH z dysgenetycznych gonad), pierwotnym brakiem miesiączki i hipergonadotropowym hipogonadyzmem. Męski fenotyp nie występuje, dlatego to cecha nieprawdziwa.

Ziarniszczak to nowotwór ze sznurów płciowych i zrębu (nie germinalny), zwykle jednostronny, występuje najczęściej u kobiet około- i pomenopauzalnych, a jego cechą charakterystyczną jest wydzielanie estrogenów oraz inhibiny (marker). Wodobrzusze typowo towarzyszy włókniakowi (zespół Meigsa), nie ziarniszczakowi.

Zwolnienia rozpoczynające się i osiągające nadir wraz ze szczytem skurczu to deceleracje wczesne, wynikające z ucisku główki i odruchowej stymulacji nerwu błędnego; nie są objawem niepokojącym przy prawidłowej czynności podstawowej. Deceleracje późne (opóźnione względem szczytu skurczu) świadczyłyby o niewydolności maciczno-łożyskowej.

W niewydolności podwzgórzowo-przysadkowej (hipogonadyzm hipogonadotropowy) stężenia FSH i LH są niskie, test progesteronowy ujemny, a estrogenowo-progesteronowy dodatni. Wysokie FSH wskazuje na pierwotną niewydolność jajników, więc nie potwierdza rozpoznania.

Metronidazol hamuje dehydrogenazę aldehydową, powodując reakcję disulfiramową (nudności, wymioty, zaczerwienienie, tachykardia) po spożyciu alkoholu. Pozostałe wymienione leki nie wywołują tej reakcji (cefalosporyny z grupą N-metylotiotetrazolową, np. cefamandol, mogą, ale nie cefuroksym).

Fluorochinolony, w tym cyprofloksacyna, są przeciwwskazane w ciąży i podczas karmienia ze względu na ryzyko uszkodzenia chrząstek wzrostowych. Beta-laktamy (amoksycylina, ampicylina, cefuroksym) i nitrofurantoina (poza końcem ciąży i niedoborem G6PD) są dopuszczalne.

Test wolnego płodowego DNA (cffDNA, NIPT) ma najwyższą czułość spośród badań nieinwazyjnych (ponad 99% dla trisomii 21). Biopsja kosmówki i amniopunkcja są badaniami inwazyjnymi, a testy biochemiczne mają czułość znacznie niższą.

Według norm WHO 2010 dolna granica referencyjna dla plemników o prawidłowej morfologii wynosi 4%; wartość poniżej tej granicy to teratozoospermia. Zaburzenia ruchliwości to astenozoospermia, a brak plemników to azoospermia.

Bakteryjna waginoza spełnia kryteria Amsela: pH powyżej 4,5, jednorodna szaro-mleczna wydzielina, obecność komórek jeżowych (clue cells) i dodatni test aminowy. pH poniżej 4,5 oraz wydzielina serowata odpowiadają kandydozie, a pienista żółtozielona rzęsistkowicy.

Standardem leczenia raka jajnika jest maksymalna cytoredukcja (optymalnie bez pozostawienia makroskopowej choroby) wraz z chemioterapią pochodnymi platyny. Sama biopsja guza jest dopuszczalna tylko przy nieoperacyjności, a radioterapia miednicy nie jest standardem leczenia raka jajnika.

Nowotwory germinalne występują głównie u młodych kobiet, są monitorowane markerami AFP, hCG i LDH oraz są bardzo chemiowrażliwe (schemat BEP). CA-125, CEA i CA 15-3 to markery nabłonkowe, a część guzów germinalnych (potworniak dojrzały) jest łagodna, więc punkty 3, 6 i 7 są fałszywe.

PCOS wiąże się z otyłością, insulinoopornością, cukrzycą typu 2, ryzykiem sercowo-naczyniowym i rakiem endometrium (przewlekła stymulacja estrogenowa bez progesteronu). Zwiększone ryzyko raka piersi i raka odbytnicy nie zostało udowodnione.

Guzy ze sznurów płciowych i zrębu, czyli ziarniszczak (estrogeny) i otoczkowiak (estrogeny/androgeny), produkują hormony steroidowe. Potworniak dojrzały i rak endometrioidalny nie są nowotworami hormonalnie czynnymi w tym sensie.

Triada Sabina-Pinkertona (wodogłowie/małogłowie, zapalenie siatkówki i naczyniówki, zwapnienia wewnątrzczaszkowe) jest klasycznym obrazem wrodzonej toksoplazmozy. W różyczce wrodzonej dominuje triada Gregga: wada serca, głuchota i zaćma.

W ciąży bezpieczne i zalecane są metyldopa, labetalol (beta-adrenolityk) oraz nifedypina o przedłużonym uwalnianiu. Inhibitory ACE i sartany są bezwzględnie przeciwwskazane ze względu na fetotoksyczność.

Palenie tytoniu paradoksalnie zmniejsza ryzyko raka endometrium (efekt antyestrogenowy). Otyłość, cukrzyca, estrogenoterapia bez progestagenu i późna menopauza to klasyczne czynniki ryzyka.

Intensywny wysiłek fizyczny prowadzi do czynnościowego podwzgórzowego braku miesiączki, czyli hipogonadyzmu hipogonadotropowego (niskie FSH/LH i niskie estrogeny). Hipogonadyzm hipergonadotropowy odpowiada pierwotnej niewydolności jajników.

Położenie stópkowe (niepełne pośladkowe) jest przeciwwskazaniem do porodu drogami natury ze względu na wysokie ryzyko wypadnięcia pępowiny i uwięźnięcia główki. Położenie pośladkowe zupełne/niezupełne, masa 2000-3700 g i wielorództwo to warunki sprzyjające porodowi pochwowemu.

Niewydolność cieśniowo-szyjkowa ma podłoże mechaniczne/anatomiczne i nie jest powikłaniem nadciśnienia przewlekłego. Nadciśnienie przewlekłe zwiększa natomiast ryzyko nałożonego stanu przedrzucawkowego, IUGR, małowodzia i przedwczesnego oddzielenia łożyska.

Glikemia przygodna/na czczo w I trymestrze w przedziale 92-125 mg/dl wymaga jak najszybszego wykonania testu doustnego obciążenia 75 g glukozy (nie czeka się do 24-28 tygodnia ani nie powtarza samego oznaczenia na czczo). Wynik 110 mg/dl mieści się w tym przedziale, więc wskazane jest natychmiastowe OGTT; test w 24-28 tygodniu dotyczy kobiet z prawidłową glikemią wyjściową.

Inhibitory konwertazy angiotensyny (podobnie jak sartany) są bezwzględnie przeciwwskazane w ciąży ze względu na fetotoksyczność (uszkodzenie nerek płodu, małowodzie, hipoplazja czaszki, zgon wewnątrzmaciczny). Metyldopa, labetalol i nifedypina są lekami z wyboru, a diuretyki tiazydowe i klonidyna są tylko względnie ograniczone.